Çalışmaya, daha önce SURMOUNT-5 çalışmasında 72 hafta boyunca tirzepatid (Mounjaro,…) veya semaglutid (Ozempic,…) enjeksiyonu kullanarak kilo vermiş 376 yetişkin katıldı. Bu hastalar, iğne tedavisi bittikten sonra günde bir kez ağızdan alınan orforglipron veya placebo alacak şekilde ikiye ayrıldı. 1 sene takip edilen hastalardan Mounjaro kullanırken kilo kaybı platoya ulaşan hastalar orfoglipron ile kilo kaybının %75’ini korurken bu oran Ozempic alanlarda %79 olarak gerçekleşti. Plasebo alan ilk grup hastada kaybedilen kilonun %49u, ikinci grupta ise %37’si korundu. Plasebo alan grupta 6. Ay itibarı ile kaybettikleri kilonun yarısını geri alanlarda araştırmacıların kurtarma tedavisi dediği çok düşük doz (1mg) Orfoglipron kullanımı başlandı. Bu kurtarma tedavisi alanlar grupların %65 ini oluşturuyordu. Plasebo grubundaki hastaların %31, %18’i 1 yılın sonunda kurtarma tedavisi almamış olarak çalışmayı tamamladı. Araştırmacılar çok düşük doz kurtarma tedavisinin ilave kilo alımını engellediğini ve hastaların araştırmayı tamamlama motivasyonunu sağlandığını ilave ediyorlar.

Orfoglipron alanlarda kan şeker ve lipid değerlerindeki düşmenin, tansiyon değerindeki düzelmenin her iki grupta da korunduğu görüldü.

Orfogliporon alanlar iğneden düşük doz (12mg) tablete geçtiklerinde %5ten az hastada hafif bulantı , kabızlık görüldü. Hastalar kilo durumlarına göre 1. Aydan sonra dozu 24mg, ve 36mg çıkartırlarken yine ciddi yan etki görülmedi.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

KGLP1-RA grubu şişmanlık iğneleri ile ilgili yanlış bilinen en önemli durum bu ilaçların kilo verdikten sonra kesilecekleri inanışıdır. Bu ilaçlar etkilerini gösterdikten sonra uzun süreli kullanım çoğunlukla gerekiyor. Bunu nasıl ayarlamak gerektiği konusu halen tartışılmaktadır. Doz azaltmak daha nadir sıklıkta iğneyi kullanmak gibi  seçenekler gündeme gelmektedir. Burada araştırmacılar uzun süreli iğne kullanımı yerine GLP1-RA grubu ağızdan alınan bir ilaca geçerek bu sorunu çözüp çözemeyeceklerini araştırmışlar. Görünen o ki, bu stratejide başarılı olunabileceğini göstermişler. 1 sene sonunda hastalar verilen kilolarını %75 oranında korurken veya baska deyişle %25 geri alırken, kan test değerleri tansiyon ölçümlerinde başarı stabilite devam etti. 1 sene kalp faydalarının devam edip etmediğini görmek için erken ama tahminen uzun süreli tablet tedavisi ile buna ulaşmanın da mümkün olacağını tahmin ediyorum.

Kilo verdikten sonra, ilacı kesememenin veya yerine tablet koyarak tedaviye devam etmenin kimi hastalara çekici gelmediğinin farkındayım. Ama, şişmanlığı beraberinde kalp hastalığı gibi bir çok baska sorunu getiren kronik bir hastalık gibi düşünmemiz lazım. GLP1-RA grubu ilaçlarla da bu sorunları tedavi etmek, hayatin kalitesini arttırmak, hatta hayatı uzatmak mümkünse, uzun süreli tedavi benim gözümde son derece kabul edilebilir bir durumdur. Bu araştırmada yazarların sorguladığı gibi bunu iğnelerle değil de ağızdan alınan tabletlerle yapmak mümkünse neden olmasın.

Araştırmanın sorgulamadığı ama ilaveten verdiği bir başka bilgi ise ilaç kesildiğinde %80’e varan oranda kişi kiloların %50sini veya daha fazlasını 1 yıl içinde geri alıyor. Bu da bildiğimiz gibi uzun süreli tedavi gerekliliğinin altını çizen durum. Çünkü ilaç kesildiğinde kilolar geri geliyor  ve faydalar ortadan kalkıyor.

Sonuçta GLP1-RA tedavisi uzun süreli devam edilmesi gereken bir tedavi, uzun süre iğne tedavisi yapmak istemeyenler için, ağızdan alınan tablet bir seçenek olabilir.

AD109( atomoksetin) ile aroksibutinin isimli iki ilacın kombinasyonundan oluşuyor ve uyku sırasinda gevşeyen üst solunum yolu kaslarının tonusunu arttırarak fazla gevşemesini engelliyor.

Toplamda yaklaşık 1300 hastanın ele alındığı iki farklı çalışmaya göre AD109 kullanan hastalarda apne-hipopne indeksinde (AHI) yani nefes durmasında plaseboya gore anlamlı azalma gözlendi. Tedaviyi düzenli kullanan hastalarda AHI, başlangıca göre ortalama %55,6 azaldı.İlaveten kan oksijen düzeyindeki düşüşte de belirgin iyileşme oldu. Hastaların gündüz uykululuk ve yorgunluk skorları da belirgin iyileşti.

AD109 kullanan hastaların %21,3'u uykusuzluk, idrar yapmada zorluk ve bulantı gibi yan etkiler nedeniyle tedaviyi bıraktı. Bu oran placebo alanlarda %3.1idi.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Uyku apnesi, uyku sırasında üst solunum yolu kaslarının gevşemesi sonucu hava yolunun özellikle nefes verirken tekrar tekrar tıkanmasıyla oluşuyor. Kalp damar hastalığı riskini belirgin arttırabilen bir sorun. Dünya genelinde yaklaşık 1 milyar kişiyi etkileyen bu durumun günümüzde standart tedavisi CPAP maskedir. Bu maske uyurken takılıyor ve kişiye uyku esnasında basınçlı hava vererek solunum yolunun tıkanmasını önlemeyi, ve bu şekilde nefesin durmasını tedavi etmeyi sağlıyor. Bu tedavi ile amaçlanan uyku apnesini giderip, yorgunluk uykululuk halini düzeltirken, kalp damar hastalığı riskini de azaltan bir tedavi. O yüzden biz kardiyologlar için uyku apnesi, maske tedavisi ile halledilmesi önemlidir.

CPAP maske uyku apnesi tedavisinde son derece başarılı bir yaklaşım, ancak uyurken maske takmak ve maskeden dolayı sabit bir pozisyonda uyumak çoğu kişi için kolay değil. Ayrıca konu çoğu CPAP cihazında maske ile bitmiyor. Maskenin basınçlı havayı getiren plastik boruları ve borunun bağlandığı basıncı jenere eden sistemleri düşündüğümüzde her yolculukta bunları taşımak gerekliliği de konuyu zorlaştıran bir başka detaydır. Ayrıca cihaz gürültülü bir system olduğu için eşleri rahatsız edebiliyor. Gürültüden rahatsız olan eşler başka odada uyumaya başlayabiliyorlar. Yani sistem uyku apnesini tedavi etse de birçok zorlukları beraberinde getiriyor.

Ağızdan alınan, etkili bir ilaç seçeneği gerçekten büyük bir boşluğu doldurabilir. Bu ilacın etkili olmakla beraber %20 civarında kullanılamamasına dikkatinizi çekmek isterim. Yine de maskeyi kullanamayanlar için iyi bir seçenek olacağına deneysel olan bu tedavinin zamanla daha da geliştirileceğine eminim.

Araştırmacılar GLP-1 RA ilaçları ile sık kullanılan nispeten eski bir diyabet ilacı olan sulfonilure kullanımı üzerinden bunu sorgulamışlar. GLP-1 RA tedavisine yeni başlayan hastalarla, sulfonilure tedavisine yeni başlayan hastaları "hedef bir randomize çalışmayı taklit eden" istatistiksel bir yöntemle karşılaştırıp, 1 yıl boyunca tüm nedenlere bağlı ve nedenine göre sınıflandırılmış (alkole bağlı, ilaca bağlı, yüksek trigliserid düzeyine bağlı vb.) pankreatit vakalarını izlemişler.

Genel sonuç, GLP-1 RA kullanımına başlayanlar ile sulfonilure kullanımına başlayanlar arasında 1 yıl sonunda tüm pankreatit vakaları açısından anlamlı bir fark bulunmamış. Ancak bu genel "fark yok" sonucunun arkasında, birbirini dengeleyen iki ayrı eğilim vardı: GLP-1 RA kullanımının ilk döneminde "ilaca baglı" pankreatit şüphesi biraz artarken, daha sonraki dönemde alkole bağlı ve yüksek trigliseride bağlı pankreatit vakalarında azalma gözlenmiş. Araştırmacılara göre arada anlamlı fark olmamasının arkasından bu etki mevcut..

GLP1RA kullanan 100.000 hastada yılda 23.5 daha fazla ilaca bağlı pankreatit görülmüş. Bunların yarısı kadarı ilk 3-4 ayda görülmüş. İlk 6 aydan sonra diğer nedenlerden pankreatit oranında azalma 100.000de 25 civarında kalmış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bir ilacın etkisi pozitif olduğunda yan etki yapıp yapmadığı çok önem kazanıyor. GLP1RA ilaçlar da tıbbi olarak çok başarılı sonuçlara sahipler. Kilo verdirmede, Şeker hastalığı , tansiyon yüksekliği, kalp hastalığı kontrolünde, uyku apnesi; dizde artrit, alkol bağımlılığı hatta kanser türlerinin tedavisinde rolü olan bu ilaçlarin korktuğumuz yan etkilerinden biri olan pankreatit sorununun 100.000 de 23 gibi korkulacak oranda olmaması çok değerli.

Bu sonuçla, bu ilaçları yazarken biraz daha güvenle yazmamızı veya kullanmamızı sağlayacaklar. Yine de, ilaçla pankreatit oranının arttığını ancak diğer sorunları tedavi ettiği için toplamda düşük kaldığını eklemeliyim. Yani pankreatit açısından takiplere devam etmekde fayda var.

930 Diabet hastası diyet ve egzersiz yapmasına rağmen kan şeker kontrolü kötü ve kilosu fazla olan hastada farklı dozlarda retatrutide placebo ile karşılaştırıldı. En yüksek doz retatrutide (12mg haftada 1) 40 hafta kullanım sonrasında plaseboya göre %15 daha fazla kilo verdirmeyi başardı.

Bildirilen bir diğer çalışmada da ciddi kilo kaybına yol açtığı gibi, osteoartrite bağlı diz ağrılarını ve uyku apnesinde de düzelmelere yol açtı. TRIUMPH 1 olarak isimlendirilen bu ikinci çalışmada 80 haftalık tedavi sonrası kilo kaybı oranı ortalama %28 veya yaklaşık 30 kilo oldu.

Her iki çalışmada kalp damar hastalığı risk faktörlerinde de düzelmeler görüldü. Tansiyon, kolesterol yüksekliklerinde belirgin düşmeler oldu. Her iki çalışmada da en sık görülen yan etki, hemen bütün GLP1RA ilaçlarda olduğu gibi bulantı, kusma gibi durumlardı. Hastalarda %25 ile %40 arasında görülen bu yan etkiler yüzünden %2-5 hasta ilacı kesmek zorunda kaldı. İlaveten idrar yolu enfeksiyonu da bu ilaçla görülen bir yan etki idi.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Retatrutide bugüne kadar piyasaya çıkan GLP1RA şişmanlık iğnelerinden farklı olarak üç katmanlı etkiye sahip. Henüz araştırma aşamasında ve tahminim seneye piyasaya çıkma izni alacak. Görünen o ki; kilosu yüksek olan ve diyabet hastalığı olup şeker kontrolünde zorlananlarda ilave bir çare olacak.

Tahminim bu ilaç son olmayacak ve ardından farklı kimyasallar da piyasaya çıkacaklar. Bu ilaçların başarısı tartışılmaz. Kilo kaybı, Diyabet hastalığı kontrolü bir yana bir çok başka hastalık açısından da çok pozitif sonuçları var.  Hayatı uzatma ve bunu kaliteyi arttırarak yapma potansiyeline sahipler. Örneğin araştırmalar artan oranda kanser tedavisine katkılarını gösteriyor. Bunları bir başka yazıda ele alacağım.

Bence artık bunların başarıları sonrası tedavinin nereye kadar devamı, ne kadar kilo kaybının yeterli olacağı , hatta ne hızda bunun yapılmasının iyi olacağını sormanın vakti geldi. Ben bu ilaçların iyiliği sorusunu net olarak cevapladığımızı , yan etki profillerinin düşük olduğunu gördüğümüzü , sıranın kullanımı nasıl düzenleyeceğimizi sorma vaktinin geldiğini düşünüyorum.

35 kişinin alındığı çalışmada VERVE 102 denilen ilaç uygulandıktan sonra kişiler 28 gün takiplerinde önemli bir sorun görülmezken, 1 yıl kadar takip edilen 15 kişide de LDL kolesterol düşüklüğünün aynı seviyede devam ettiği görüldü.

Çalışmada artan dozlarda VERVE-102 verilen katılımcılarda PCSK9 düzeyi %51 ile %88 arasında, LDL kolesterol ise doza bağlı olarak %9 ile %62 arasında azaldı en yüksek dozda LDL kolesterolde ortalama 78 mg/dL'lik bir düşüş sağlandı. Yazarlar tek doz VERVE 102nin artan dozla paralel olarak LDL seviyelerinde değişmeyen düşme görüldüğü sonucuna vardılar.

VERVE 102 kalp açısından koruyucu PCSK9 genetik varyantını taklit etmek üzerine geliştirilmiş bir ilaç. MRNAnın kodladığı bir protein ve kılavuz RNA gibi iki ilaç maddesinin bir lipid nano parçacık içinde karaciğer hücrelerine ulaşmasını kolaylaştıracak bir sistem olarak geliştirilmiş.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

20 yıl kadar önce genetik çalışmalar, PCSK9 genindeki farklılıkların hayat boyu çok düşük LDL kolesterol seviyelerine ve sonuçta azalan kalp damar problemlerine yol açtığını gösterdi. O günden bu yana PCSK9 hedefleyen tedaviler artan coğunlukta gundeme geliyor. 

PCSK9, karaciğerde LDL kolesterol reseptörlerinin yıkımını hızlandıran bir proteindir. Bu genin işlevini doğuştan kaybetmiş kişilerin, doğal olarak düşük LDL kolesterole ve daha az kalp-damar hastalığına sahip olduğu uzun zamandır biliniyor. VERVE-102, tek bir enjeksiyonla karaciğerdeki PCSK9 genini kalıcı olarak "susturmayı" hedefliyor . Yani ömür boyu sürecek bir etki vaat ediyor.

Kalp problemi olsun olmasın kolesterol düşürücü , çoğunlukla, statin grubu tablet verdiğim hastalarım, , bu ilacı yazdığımda bana tepki gösterebiliyorlar. Bunun altında ilacın efsanevi şekilde abartılan olası yan etkileri ve hergün ilaç almaya karşı olmaları mevcut. Burada olduğu gibi belki de hayat boyu bir kere yapılacak bir tedavi ile bunu kontrol etmek, kalp damar hastalığını çok genc yaştan itibaren kontrol edebilmek çok etkileyici bir yaklaşım gibi duruyor. Bu da cok yakın zamanda incelediğim bir çalışmada olduğu gibi tedavinin da genç yaşta verilebilmesi olasılığını arttırıyor.

Özetle toplumun önemli bölümüne genç yaşta verilecek bir enjeksiyonla kalp damar hastalığının kökünü kazımak mümkün olabilir.

Tabii hayallere dalmadan bunun çok küçük bir çalışma ve sadece 15 kişide 1 senelik kolesterol sonuclarının elimizde olduğunu vurgulayayım. Yani henüz çok erken, ama neden olmasın. Neden bu ilaç kalp damar hastalığının kökünü kazıyacak bir tedavinin habercisi olmasın.

Yaklaşık 106.000 hastayı içeren benzer kalite ve yapıda 17 çalışmada ortalama 63 yaşında hastalar ortalama 4.5 yıl izlenmişler. Calışmaların coğunluğu 12 tanesinde sadece kolesterol düşürücü statin grubu ilaçlar, kalan 5 tanesinde ise farklı ilaçlar kullanılmış. İlaç kullanmayanlarla kıyaslandığında riskte azalma LDL düşüşü ile orantılı olarak artıyordu. Risk analizi yapılırken %25 risk azaltmak için LDL düşüş oranları tespit edilmiş. Kalp açısından riski düşük olanlarda aynı oranda LDL düşüklüğü ile yüksek risk grubundakilere göre daha fazla fayda , risk azalması görülmüş.

%25 risk azalması sağlamak için yıllık riski %1 olarak hesaplanan düşük riskli grupta LDL’de 14mg/dl düşüş yeterken, yıllık riski %3 olarak hesaplanan yüksek riskli grupta LDLnin 100mg/dl üzerinde düşmesi gerektiği bulunmuş.

Ortalamaya koroner kalp hastalığı riskinin %50 civarı azaldığı görülmüş. Vurulduğunda LDL seviyesinde yaklaşık 40 birimlik düşme ile

Kısıtlılıklar: Bu öneriler büyük ölçüde gözlemsel ve genetik veriye dayanıyor; "herkes genç yaşta ilaç başlamalı " anlamına gelmiyor. Öncelik hala yasam tarzı değisiklikleri ve gerçekten yüksek riskli kişilerin doğru şekilde belirlenmesi.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Kalp damar hastalığının erken yaşlardan basladığını biliyoruz. Ve statin grubu başta olmak üzere kolesterol düşürücü ilaçlarla kalp krizi riskinin azaldığını biliyoruz. Ancak günümüzde tedaviye başlamadan evvel risk değerlendirmesi yapıp ona gore tedaviye başlamayı öneriyoruz. Risk yüksek ise ilaç öneriyoruz. Düşük ise izlemeye alıyoruz. Kolesterol tedavisini ve nasıl düsündüğümüzü detaylarıyla blog yazımda ele almıştım. Çünkü düşüncemiz ne kadar riskli ise o kadar fayda görür, risk düşükse riski daha fazla düşürmek zor olduğundan ilaç başlanması geciktirilebilirdi. Bu araştırma tersini söylüyor. Risk düşük olsa da daha erken başlamak ve uzun devam etmek daha faydalı olabilir diyor.

Belki de risk yüksek olanlarda damarlarda hastalık veya hastalığa götüren faktörler daha fazla etki yaratmış bunun sonucunda da faydayı azaltıyor olabilir. Belki oluşan prosesler veya darlıklar tedaviye daha dirençli hale geliyorlar. Klasik deyişte olduğu gibi “yılanın başını küçükken ezeceksin”

Bu araştırmada kullanılan nispeten eski araştırmalarda risk derecelendirmesinin klasik yöntemlerle; yaş, sigara kullanımı , şeker, tansiyon yüksekliği ve aile öyküsü ile yapıldığını vurgulamamda fayda var. Ama blog yazımda da altını çizdiğim gibi günümüzde yeni laboratuar tetkikleri, genetik analizler ve BT koroner anjiografi gibi tetkikler ile risk derecelendirmek çok daha farklı yapılabiliyor. Belki de bu yeni gündeme alınan riskler klasik risk derecelendirmesine göre daha uygun, daha başarılı olabilirler.

Ben bu araştırmadan şu sonuca ulaştım. Hastalığın ilk işaretleri, riskleri ortaya çıktığında riskler artmadan tedaviye başlamanın faydası çok daha önemli görünüyor. Çoğu hastamız yaşım genç tedaviye ne gerek var darken, bu araştırma en ufak risk artışı varsa yaşına bakma tedaviye başla diyor. Kolesterol bir gecede yükselmiyor, damar duvarında yıllar -hatta on yıllar- içinde sessizce etki ediyor.. Bu nedenle "40 yaşıma kadar kolesterolüme bakmama gerek yok" düşüncesi artık geçerliliğini yitiriyor. Kolesterol yüksek, en ufak bir risk görülüyor ise, ilaç başlamak faydalı.

Bu arada tersi geçerli olmadığını da vurgulayayım. Yani hastanın risk yüksek ise fayda görmüyor değil. O yüzden riskli ya da değil sebep varsa kolesterol düşürücü tedavi kalp problem riskini düşürüyor. Yaşın genç olması buna engel bir durum değil.

Araştırmada ABD iki önemli çevre ile ilgili devlet kurumu verileri bir araya getirilerek 709 kıyısal nüfus sayım bölgesi analiz edildi. Su örneklerinde mikroplastik ölçümleri ile bölgeler derecelendirildi. Sahile 200 metreden yakın bu bölgelerde mikroplastik yoğunluğu ile hastalık oranları karşılaştırıldı; yaş, cinsiyet, ırk, gelir, sigortasızlık ve hava kirliliği gibi 154 değişken istatistiksel olarak kontrol edildi.

Sonuçlar en yüksek mikroplastik yoğunluğuna sahip bölgelerde inme sıklığının %21 daha yüksek olduğunu gösterdi. İlaveten şeker hastalığı ve hipertansiyon oranının da daha yüksek olduğu görüldü. Yapay zeka destekli bu modelde mikroplastikler, inme sıklığının en güçlü çevresel risk faktörlerinden biri olarak tanımlandı. Yüksek mikroplastik yoğunluğunun düşük gelir seviyesi ve yüksek sağlık sigortası taşımayan nüfus içeren bölgeler olması da dikkat çekti. Hatta sigara kullanım oranı da bu bölgelerde yüksekti.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Mikro ve nano plastik parçacıkları (MNP) doğada yok olmayan kirlilik unsurları olarak doğanın ekolojik sistemlerine zarar veriyorlar.Mikro plastic 5 mikron, nano plastic ise 1 mikrondan küçük yani gözle görülemeyen parçacıklara deniyor. Mikroplastikler (MNP) artık laboratuvar haberlerinin ötesinde kalp damar hastalığıyla doğrudan ilişkilendirilen çok önemli bir faktördür. Yakın zamanda boyun damarında gelişen darlıklarda da mikroplastik bulunduğunu gösteren çalışmaları incelemiştim . Hayvan deneylerinden ögrendiğimiz, tahminen damar hücre duvarında bazı inflamatuar veya immune yani bağışıklıkla alakalı sistemleri active ederek bu sonuca sebep oluyorlar.

Bu araştırma nedensellik göstermekten çok, bir ilişki varlığına işaret ediyor. Mikroplastikler inme yapıyor demese de bölgesel yoğunluğun bir risk içerebileceğini söylüyor. Bize sebep mikroplastiklerdir demese de, şüphemizi arttırıyor. Enteresan olan bu bölgelerde yaşayanlarda kalp krizi ve inme için önemli risk faktorleri şeker hastalığı ve tansiyon yüksekliğinin de daha fazla görülmesi. Belki de inme risk artışının sebebi bu.

Bu çalışmada mikroplastik kirliliğinin daha fazla olduğu sahil yakınında yaşamanın inme riskini arttırabileceğini anlıyoruz. Hepimiz deniz kenarında yaşamayı tercih edebiliriz. Bundan vazgeçmek pek gerçekci görünmüyor. Ama günlük yaşamımızda plastik kullanımını azaltmak; plastik şişe suyu veya içeceklerden vazgeçip cam şişe tercih etmek, ambalajlı gıdalara dikkat etmek ve iyi hava filtreli ortamlarda vakit geçirmek riskleri azaltmak için doğru olabilir.

Araştırmacılar, bazı kanser hücrelerinin tedavi sırasında tamamen yok olmadığını, bunun yerine 'uyuyan' bir hale geçip vücut dokularında sessizce beklediğini gösteriyor. Bu hücreler yıllarca herhangi bir belirti vermeden kalabiliyor. Sonra belli koşullarda, örneğin; bağışıklık sisteminin zayıflığı, iltihaplanma, metabolik değişiklikler, ile yeniden aktive olup büyüyebiliyorlar.

Bu 'uyku hali' mekanizmasını anlayan araştırmacılar şimdi yeni bir tedavi stratejisi geliştiriyor: bu hücreleri uyurken tespit edip yok etmek ya da sonsuza kadar uyku halinde tutmak. Meme, prostat, akciğer gibi farklı kanserlerde farklı uyku hali mekanizmaları tanımlanmış durumda.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Hastalarımın bana en çok sorduğu sorulardan biri bu: 'Doktorum temiz dedi, ama kanser geri gelir mi?' Maalesef 'kesinlikle gelmez' diyemiyoruz. Bu çalışma, o belirsizliğin neden var olduğunu açıklıyor: bazı hücreler görünmez bir durumda saklanabiliyor.

Henüz klinik uygulamaya geçmiş bir tedavi yok, ancak, bu araştırma alanı kanser nüksünün biyolojisini anlamak için kritik öneme sahip. Önümüzdeki yıllarda erken teşhis ve nüks önleyici tedavilerde bu bulguların yansımalarını görmeyi bekliyoruz.

Eğer uyuyan hücreleri tespit edip önleyebilirsek, kanser tedavisi tarihinde bir dönüm noktası olur. Henüz orada değiliz; ama bu konuda yola çıkmış bulunuyoruz. Umarım en kısa sürede yolun sonuna geldiğimiz haberini de burada sizlerle paylaşırım.

İlaç kullanımına bağlı bacak amputasyonu da dahil önemli bir risk artışı görülmedi, riski ise artmadı. Araştırmacılar ilaçların 2 yıldan az kullanıldığında ölüm avantajinin belirgin olmadığını uzun süre kullanımla etkilerin görüldüğünü de belirtmişler.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Kalp hastalığı dediğimizde çoğunlukla kastettiğimiz kalp damar hastalığıdır. Bildiğimiz gibi ileri yaşlarda en sık ölüm sebebi olan kalp krizi. Kalp Damarı ani tıkanıklığı ile ortaya çıkan bir durumdur. Biz kalp doktorları farklı organları farklı sonuç yaratarak etkilese de kalpte, bacaklarda veya beyne giden damarlarda ortaya çıkan darlıkları aynı hastalığın parçaları gibi değerlendirmekteyiz. O yüzden araştırma bacak damar problemi olan kişileri ele alsa da bunu damar hastalığı olan yani kalp damarlarında da belki ismi konmamış sorunu olan kişiler olarak değerlendirebiliriz.

Şeker hastalığı biz kalp doktorları için kalp damar hastalığının başlangıç evresi sayılabilir. Zaten şeker hastalığı olanları kalp damar hastalığı var kabul ederiz. O yüzden damar hastalığı olanlarda bu ilaçların kalpten ölümü azaltmalarını kalbi koruyan ilaçlar olmalarına bağlıyorum. Günümüzde bu ilaçlar sadece şeker ilacı değil, ayrıca kalp ilacı olarak görülmelidirler.

Bunlar eğer hastalarımızı daha uzun yaşatmak istiyorsak, bizim icin kalp veya bacak damar hastalığı olan şeker hastalarında kullanılmaları olmazsa olmaz ilaçlardır. Eğer doktorunuz bu ilacı şeker hastalığınızın daha iyi kontrolü için veriyorsa unutmayın bir amacı da kalpten ciddi problem yaşamanızı önlemektir.

Şeker hastalığı tedavisinde bugün ve geleceği değerlendiren kapsamlı bir derlemeye göre yeni bir tedavi yaklaşımı ile hastalığı tedavi etmek veya en azından geciktirmek mümkün.

En derlemede de belirtildiği gibi direk şeker ilacı olmayan immunoterapik bir ilaç olan teplizumab henüz insülin bağımlılığı başlamadan önce kullanıldığında hastalığın klinik olarak ortaya çıkmasını yıllarca erteleyebiliyor. FDA (Amerikan İlaç ve Gıda Dairesi ) tarafından da rutin kullanımı onaylanan bu ilaç tip 1 diyabetin klinik başlangıcını, yani insulin kullanımı mecburiyetini geciktiren ilk immünoterapi olarak onaylanmış durumdadır.

Derlemede bahsi geçen bir çok yenilikte dikkat çeken diğer bir konu da kök hücre kaynaklı beta hücre nakli; yani, şeker hastalığından sorumlu olan pankreastaki yetersizleşen veya yok olan bazı hücrelerin transplantasyonu, nakli.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Tip 1 şeker hastalarının özellikle insulin kullananlarında kalp damar riski ciddi şekilde artmaktadır. Uzun süreli diyabet hastalığı, damarları etkiliyor; erken yaşta kalp krizi ve inme riski önemli ölçüde artıyor. Tip 1 diyabeti yani insulin kullanımı gerektiren şeker hastalığını daha erken dönemde durdurmak ya da geciktirmek, kalp damar komplikasyonlarını da önlemek anlamına gelebilir.

Bu yüzden Teplizumab ilacı özellikle ilginç görünüyor. İlk kez bir ilaç, şeker hastalığı başlamadan önce devreye girebiliyor. Bu, tıbbın reaktif değil proaktif çalışmaya başladığının işareti. Ailesinde tip 1 diyabet olanların bu gelişmeleri yakından takip etmesinde fayda var. Elbette henüz bu ilacin kalp krizini veya erken ölümü önlediği yönünde bir bulgumuz yok. Ama onun da zamanla görüleceğini umuyorum.

Kök hücre tedavileri konusunda da heyecanlanmamak imkansız. Başka bir insandan veya canlıdan alınmadan, yani, bağışıklık baskılama gerektiren geleneksel nakil yerine, kök hücreden üretilen beta hücreleri ve gen düzenleme teknolojisiyle hücrelerin bağışıklık sisteminden kaçabilmesi çok önemli görünüyor, amaçlanıyor. Ilk deneyleri umut verici sonuçlar vermeye başladı. Umarım gerisi de gelecektir. İnsuline bağımlı şeker hastalığının sonu anlamına gelebilir.

Şeker hastalığı dolayısıyla kalp krizini düşürme açısından çok umutluyum. Bakalım daha neler göreceğiz.

Çalışmaya 36 haftalık tirzepatide tedavisiyle en az yüzde 10 kilo veren 308 katılımcı dahil edildi. Hastalar ilaç kesilip 52 hafta daha izlendi; ve katılımcılar geri aldıkları kilo miktarına göre dört gruba ayrıldı.

Hastaların büyük çoğunluğu (yaklaşık %71) bir yıl içinde verdiği kilonun % 25'inden fazlasını geri aldı. Kilo geri kazanımı ile kardiyometabolik iyileşmeler de tersine döndu. Bel çevresi, kan basıncı, kötü kolesterol, kan sekeri ve insülin direnci ; hepsi eski durumuna geri döndü.

Önemli bir ilave bulgu ise;verdiği kilonun yüzde 25'inden azını geri alan küçük bir grupta bu olumsuz değişimler gözlemlenmedi. Yani kilo kısmen korunduğunda bile kardiyometabolik faydalar da korundu.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

GLP1-RA grubu ilaçlar kilo verdirmede ve bununla beraber kalp ve bazı hastalıklar açısından fayda sağlamada çok başarılılar. Ancak ilaca başlayıp hedefe ulaştıktan sonra kesildiklerinde, maalesef verilen kiloları geri kazanabiliyorlar.  Bunu gösteren çalışmanın devamı niteliğindeki burada ele aldığım araştırmada ise kilo alımı ile beraber faydaların da ortadan kalktığını görüyoruz. Kardiyometabolik faydalar, kaybedilen kiloyla ilgili. Ve kilo geri geldiğinde riskler de geri gelebiliyor. Bu da, hastalarımıza, “hedefe ulaşınca bırakabilirsiniz” diyen yaklaşımlarla ters düşen önemli bir uyarı.

Bu ilaçlarla verilen kiloyu ve elde edilen faydayı korumak için bunlar uzun süreli alınmak zorunda kalabilir. Nasıl ki, kolesterol veya tansiyon düşürücü ilaçlar veya seker ilaçlari uzun süreler kullanılıyorlar, bu ilaçlara da aynı şekilde yaklaşmak gerekebilir. Kilo veya tıbbi hedefe ulaşıldığında, dozu azaltmak daha az sıklıkla kullanmakla kilo kaybını , faydayi korumak mümkün olabilir. 

Öte yandan, ilacı kesen hastaların yaklaşık dörtte birinde kilo kaybı kısmen korunurken, veya kilo geri alımının kısıtlı kalmasıyla fayda da korundu. Bu da bize her hastanın farklı olabileceğini gösteriyor. Bazı hastalarda ilacı daha kısa süre kullanmak mümkün olabilir. Bu karar doktorunuzla bireysel olarak alınmalı. Ancak çoğu insanın düştüğü hataya düşmeyin: şu ilacı birkaç ay alıp birkaç kilo atıp formumu kazanayım, sonra keserim diyip, öksürük ilacı gibi düşünüp bu ilaca başlamayın. Başlayınca uzun kullanmak gerekebileciğini unutmayın,

Ben bu ilaçlara başlarken, hastalarımla konuşmayı yaparken şöyle özetliyorum: bu ilaçlar kronik hastalık tedavisi gibi düşünülmeli. Hedefe ulaşınca bırakmak, antibiyotiği yarım bırakan hastayla aynı hatayı yapmak gibi. Ama kararınızı doktorunuzla birlikte alın.

Çalışma, ABD'deki 6 akademik merkezde, böbrek taşı öyküsü olan ve mevcut rehberlere göre düşük 24 saatlik idrar hacmine sahip 1658 kişi iki gruba ayrıldı: ilk gruba yüksek sıvı alımını arttırmaya yönelik müdahaleler uygulandı, diğerine ise değişiklik yapılmadı. Müdahale grubunda; hatırlatıcı sistemler, kişisel hedef belirleme, takip görüşmeleri ve pratik içme stratejilerini kapsayan yapılandırılmış destek ile sıvı alımı anlamlı şekilde artarken iki yıllık takiplerde her iki grup arasında taş gelişimi açısından fark görülmedi. Sıvı alımı arttırılan müdahale grubunda idrara çıkma sıklığı veya gece idrar miktarlarının arttığı görüldü.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bu çalışma böbrek taşı oluşumu açısından sıvı alımını desteklemenin çok da faydası olmayabileceğini gösteriyor. Böbrek taşı ile kalbin ne ilgisi var diyebilirsiniz. Direk bir ilgi yok, ama her iki hasta grubu da benzer kişilerden oluşuyor. Kalp yetmezliği olan hastalarımıza su içme diyoruz, ama böbrek taşı ile uğraşan çoğunlukla ürolog meslektaşlarımız bol sıvı alın diyorlar. Biz hastalarımıza iyi uyu diyoruz, ama bol sıvı aldıklarında gece sık idrara çıkıp uyku düzenlerini bozabiliyorlar.

Sonuçta doktorunuz gercekten su alımını arttır diyorsa miktarını da, günde kaç litre su içmeniz gerektiğini de doktorunuzla konuşun. Hedefi ona göre koyun.Ama unutmayın en azından bu çalışmadan öğrendiğim çok su iç böbrek taşından kurtul doğru yaklaşım olmayabilir. Hele kalp yetmezliği sorunun varsa veya gece uykuların bozulsun istemiyorsan bunu ezbere yapma doktorunla strateji konuş ve planlayıp yola devam et.

Çalışmaya kalp hastalığı olan yetişkinler dahil edildi. Katılımcıların yüzde 85'inde başlangıçta D vitamini düzeyi 40 ng/mL'nin altındaydı. Bir gruptakilere, kan D vitamini düzeyini 40-80 ng/mL aralığına çekecek şekilde D vitamini verildi; diğer grupta ise ilave D vitamini verilmedi.

Takip sürecinde D vitamini alan grupta kalp krizi riski, diğer gruba kıyasla yüzde 52 oranında düştü.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

D vitamini ve kalp sağlığı ilişkisi uzun süredir tartışılan bir durum. Bunda toplumun büyük bir kısmının laboratuar değerlerine göre düşük kan D vitamin seviyesinde olmasının da rolü var. Yani çoğunluk D vitamini yetersizliği yaşıyor. Bu da D vitamin normal kabul edilen seviyeleri sorgulamamı sonucuna getiriyor.

İlaveten bugüne kadar bildirilen büyük çalışmalarda D vitamini takviyesinin kalp damar olaylarını azalttığına dair kesin bir kanıt ta bulunamamıştı.

Bu çalışma ise farklı bir soruya cevap arıyor. D vitamini verelim olsun bitsin değil, D vitamini düzeyini hedef aralığa çıkartınca ne olacağını sorguluyor. Sonuç kalbe fayda olabilir. Kalp hastalığı olan ve D vitamini eksikliği taşıyan geniş bir hasta grubunu doğrudan ilgilendiren bir sonuç bu.

Çalışma henüz tam metin olarak yayınlanmadı. O yüzden; metodoloji ve hasta sayısı gibi detaylar net değil. Dolayısıyla kesin sonuca varmak ve her kalp hastasına D vitamini vermek veya kullanmalarını önermek için erken. Ancak çalışmanın büyüklüğü ve klinik önemi nedeniyle dikkate almamız gerekebilecek bir sonuç.

Bu çalışmayı uygulamak istersek, her hastaya D vitamini değil düzeye göre D vitamini önem kazanabilir. Herkese aynı doz değil belirli seviyenin üzerine çıkaracak kan düzeyine göre  doz kullanmak daha doğru olabilir.

En azından kalp hastalarının yılda bir kere de olsa D vitamini baktırmaları ve seviye düşük ise bunu doktorları ile tartışmaları doğru olabilir.

Araştırmacılar, obezite ve tip 2 diyabetle ilişkili 20 farklı metabolik özelliğin çok kökenli (multi-ancestry) genome çapında ilişkilendirme çalışmalarını bir araya getirerek MetPRS adını verdikleri biyolojik açıdan zenginleştirilmiş bir metabolik polijenik risk skoru türetti. Bu skor obeziteye özelleştirilmiş (O-MetPRS) ve tip 2 diyabete özelleştirilmiş (D-MetPRS) olmak üzere iki versiyona ayrıldı.

Model altı farklı soy gruplarında test edildi ve her birinde mevcut tek hastalık odaklı polijenik risk skorlarına göre daha başarılı bulundu. Yani skor yalnızca Avrupalı değil Afrikalı, Asyalı ve diğer kökenlerden bireyler için de geçerli sonuçlar verdi. Polijenik risk skorlarının çoğunlukla Avrupa kökenli geliştirildiği düsünüldüğünde bu çok önemli bir sonuç.

En dikkat çekici bulgulardan biri de, O-MetPRS ve D-MetPRS'in en yüksek ilk %10 risk dilimindeki bireylerde, orta risk grubuna kıyasla GLP-1 RA (yani Ozempic, Mounjaro gibi ilaçlar ) başlama ihtimalinin de yaklaşık 2 kat yüksek olduğu görüldü.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bu çalışmayı okuyunca aklıma hemen sürekli söylediğim bir sey geldi. Genetik risk skoru yüksek ise, hastaya yaklaşım daha agresif olmaktadir. Risk hastalık demek değil ama yaklaşımı kullanılan testleri, tedavileri değiştirebilen bir veri. Bu arastırmaya göre genetik risk skoru yüksek olan bireylerin ilerleyen dönemde GLP1-RA grubu ilaçlara ihtiyaç duyma olasılığı iki kat daha fazla. Elbette çok yeni bir bulgu ama, araştırma polijenik risk skoru yüksek ise doktora hastasına ilacı vakit geçirmeden başla tavsiyesinde bulunuyor. Bu çoğu genetik risk skoru araştırmasının aksine tedavi yönlendirmesini de sonucuna eklemis görünüyor.

Tabii genetik olarak yüksek riskli bireyler bu ilaçlara daha erken, daha agresif biçimde yöneltilebilir mi? Henüz bunu destekleyen sadece bu konuya odaklanan net araştırma yok. Ama genetik yatkınlık ile tedavi yanıtını birbirine bağlayan bu yaklaşım, kişiselleştirilmiş tıbbın nereye gittiğini çok güzel gösteriyor.

Bugüne kadar risk var ama yapacak bir şey yoktan genetik risk ile tedavide hangi ilaç kullanım ilişkisine geçmek, polijenik risk skorlarını nasil kullanacağımızı da gösteriyor.

Çalışmaya karotis endarterektomi, boyun damarındaki tıkanıklık yapan plağı ameliyatla çıkarma operasyonu geçiren 304 hasta dahil edildi. Cerrahi sırasında çıkarılan plak dokuları mikroplastik ve nanoplastik (MNP) varlığı açısından incelendi. 34 aylık takipte hastalarda kalp krizi, inme ve ölüm oranları değerlendirildi.

Sonuçlar çarpıcıydı: Çıkarılan plağında mikroplastik ve nanoplastik parçacıkları bulunan hastalarda, saptanmayanlara kıyasla kalp krizi, inme veya ölüm riski anlamlı oranda daha yüksek bulundu. Plakta plastik varlığı, bilinen diğer risk faktörlerinden bağımsız olarak riski artırıyordu.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bu çalışma bende derin bir iz bıraktı. Yıllardır aterosklerozu — yani damar sertliği ve tıkanıklığını — kolesterol, tansiyon, sigara, diyabet gibi bilinen faktörler üzerinden açıklıyorduk. Şimdi karşımızda yeni bir oyuncu var: mikroplastikler.

Mikroplastikler vücuda sindirim sistemi, solunum yolu veya deri yoluyla giriyor; plasenta, akciğer, karaciğer, idrar, kan ve anne sütünde saptanabiliyor. Beyin örneklerinde yapılan ayrı araştırmalar, 2024'teki beyin örneklerinde 2016'ya kıyasla yüzde 50 daha fazla mikroplastik bulunduğunu gösteriyor. Dünyada plastik üretimi 2020'de 435 milyon tona ulaştı ve 2040'a kadar yüzde 70 daha artması bekleniyor.

Plastiğin içinde yaklaşık 13.000 kimyasal madde bulunuyor; bunlardan 10 grubunun yüksek toksik etkisi var ya da plastikten dışarı sızabiliyor. UV sabitleyiciler, PFAS bileşikleri, bisfenol türevleri ve bazı metaller bu gruplar arasında sayılıyor.

Plak içinde plastik bulunması tek başına sonuç değil; önemli olan bu plastiğin var olduğu hastalarda kalp krizi ve inme riskinin daha yüksek çıkması. Bu ilişkinin nedensellik mi, yoksa sadece birliktelik mi olduğunu kesinleştirmek için daha fazla araştırma gerekiyor. Ama veriler dikkat çekici.

Pratik olarak ne yapabilirsiniz ? Plastik kullanımını azaltmak mümkün: plastik kaplarda yemek ısıtmaktan kaçının, plastik şişe yerine cam veya paslanmaz çelik tercih edin, işlenmiş paketli gıdaları azaltın. Bu önlemler kanıtlanmış kesin çözümler değil, ama en azından şimdilik akla yatkın, zararsız adımlar.

Calışma şeker hastası 13 kişi üzerinde yapıldı. Her katılımcı iki ayrı döneme girdi: ilkinde ofis saatlerinde (08:00-17:00) pencere önünde doğal gün ışığına maruz kaldı. Diğer dönеmde aynı ofisin yapay aydınlatmalı bölümünde çalışarak gün ısığından uzak kalması sağlandı. Her dönem 4,5 gün sürdü; aralarında en az 4 haftalık arınma süresi bırakıldı. Katılımcılar her iki koşulda da ayni tip besinleri, günün aynı saatlerinde kullandılar.

Sürekli glukoz monitorizasyonu ile elde edilen kan şekeri verileri, dogal gün ısığı döneminde katılımcıların normal kan şekeri aralığında daha uzun süre geçirdiğini gösterdi. Üstelik vücut metabolizması yağı daha fazla yakmaya, karbonhidratları daha az kullanmaya yöneldi.

Akşam melatonin seviyeleri yükseldi; kas dokusundaki biyolojik saat genleri daha ileri bir faz sergiledi. Kan ve kas örneklerinde metabolitler, lipidler ve monosit transkriptleri de anlamlı biçimde farklılaştı.

Yapay aydınlatma ile doğal gün ısığını doğrudan karrşılaştıran ilk kontrollü deneyin sonuçlarını sunan bu çalışma sonrası araştırmacılar, kronik gün ışığı yoksunluğunun metabolik hastalıklar için bağımsız bir risk faktorü olabileceğini öne sürüyorlar.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Biyolojik saatin önemi üstünde dururken hep uykunun önemi, düzenli uykunun gerekliliği ve kalbe etkisinden bahsediyorum Burada diğer önemli faktör de uykunun bir çeşit tersi olan gündüz ve gün ışığı. Vücudumuz gün ışığıyla senkronize olmak üzere gelişmiş. Göz retinasındaki özel hücreler mavi ışığa duyarlı; doğal gün ısığının spektrumu gün boyunca değişiyor ve biyolojik saatimize sürekli güncelleme gönderiyor. Yapay aydınlatmada ise bu sinyal son derece yetersiz.

Şeker hastası olan hastalarımla konuşurken özellikle ilaç, diyet, egzersiz üçgenine odaklanırım. Buna artık gün ışığını da eklemem gerekiyor: Belki onların gün içinde ne kadar doğal ışık aldıklarını, pencere kenarında mı yoksa yapay ışık altında mı oturduklarını da sorgulamam gerekecek. Bu araştırma özelinde gün içinde vakit buldukça hava almaya çıkıp çıkmadıklarını , çıkmıyorlarsa çıkmalarını öğütlemem gerekecek.

Aslında hepimizin iç mekanlarda gün ışığı görmeden yaşarken, çalışırken şöyle bir dışarı çıkıp hava almanın bize ne kadar iyi geldiğini hep tecrübe etmişizdir. Gün ışığına çıkmak, hava almak sadece moralimize iyi gelmiyor, metabolizmamiza kan sekerimize de iyi geliyor. Belki bundan sonra şöyle diyeceğiz: şöyle bir dışarı çıkıp kan şekerimi düzeltip geleyim!

Araştırmacılar, dünyanın farklı yerlerinden 3.068 kişinin bağırsak içeriği ile ilgili bilgileri besinlerin sağlık faydaları konusundaki kapsamlı veriler ile birleştirdi. 775 farklı yenebilir bitkiden elde edilen besinlerin bağırsak bakterileri tarafından nasıl dönüştürüldüğü incelendi.

Değerlendirilen besinlerin metabolizması son derece yüksek kişiler arası ve coğrafi çeşitlilik gösteriyor. Aynı sebzeyi yiyen iki kişi, bağırsak bakterileri farklı olduğu için o sebzeden çok farklı miktarda fayda sağlayabiliyor. Bazı bakteri türleri — örneğin Eubacterium ramulus — belirli besinleri aktif biçimde dönüştürüyor.

Araştırmacılar bu bulguların kişiselleştirilmiş, bağırsak bakterileri tabanlı beslenme müdahalelerine yol açacağını öne sürüyor.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bu çalışma bana çoğu kiside gördüğüm bir şeyi bilimsel olarak doğruluyor. Herkes aynı şekilde yese de, vücutlar aynı şekilde yanıt vermiyor. Bunu farklı şekillerde izah ederken, genler, metabolizma, farklı hayat alışkanlıkları bazen ilaçları sebep gösterirken, simdi bunun olası nedenlerinden birinin de bağırsak mikroplari olduğunu görüyoruz..

Kalp hastalığı açısından bu neden önemli ? Çünkü inflamasyon, lipid metabolizması, insülin direnci gibi sorunlarda bağırsak bakterilerinin rolü giderek artan sekilde görüyoruz.Bazı besinlerin bağırsak tarafından dönüştürülmüş halleri de anti-inflamatuar ve kalp koruyucu etkiler gösterebiliyor.

Henüz kliniğe yansımış, rutin olarak uygulayabileceğimiz bir barsaktaki bakteriler tabanlı beslenme rehberimiz yok. Ama en azindan bağırsak bakteri grubunu bozmamaya çalışabiliriz.Örnegin antibiyotik kullanımının bu yönde etkisini yakın zamanda gördük. 

Şimdilik söyleyebileceğim tek şey fayda sağladığını bildiğimiz sekilde Akdeniz stili diyet  ağırlıklı ve yoğun işlenmiş besinlerden/UPF  fakir diyette ısrar etmek. Belki bağırsak sağlığı düsünüyorsak, bağırsak sağlığını yansıttığını düsündügüm tek şey olan düzenli bağırsak hareketlerimizi sağlayan yiyecekleri değerlendirmek.

Sonuçta hic tahmin etmediğim şekilde ifade edersem bağırsak bakterilerinizi iyi kollayın.

Araştırmacılar, influencer'ların sağlık bilgisindeki gücünü rakamlarla ortaya koyuyor: ABD'deki genç yetişkinlerin yüzde 70'inden fazlası influencer takip ediyor; yüzde 40'tan fazlası bu kişilerin önerileri doğrultusunda ürün satın almış. Avusturya'da ise 15-25 yaş grubunun yüzde 83'ü influencer'ların sağlıkla ilgili içeriklerine maruz kaldığını belirtiyor; bu kişilerin yüzde 31'i takviye ürünü, yüzde 13'ü ilaç, yüzde 11'i tıbbi testler satın almış.

Tavsiyenin kalitesi ise ciddi endişe yaratıyor. Kanıtı tartışmalı tıbbi testlerin tanıtımına ilişkin bir çalışmada, influencer paylaşımlarının yüzde 87'si yalnızca faydaları öne çıkarırken zararlardan yalnızca yüzde 15'inde söz edildiği bulundu. Alman influencer'larının diyet takviyesi önerilerini inceleyen başka bir çalışmada ise önerilen dozların üçte ikisinin ulusal güvenli sınırları aştığı, yüzde 7'sinin ise Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin belirlediği üst sınırların üzerinde olduğu saptandı.

Yazarlar, influencer tavsiyelerini dört temel önyargı kaynağına bağlıyor: tıbbi uzmanlık eksikliği, endüstri baskısı, kişisel ticari çıkarlar ve bireysel önyargılar. Bu önyargıların etkisi, influencer ile takipçi arasında kurulan sahte yakınlık duygusuyla katlanarak artıyor. Takipçi, influencer'ı güvendiği bir tanıdığı gibi algılıyor, ve ona güvenip ne önerirse yapıyor.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Hastalarımdan ofisimde, sosyal medyada, sık sık duyduğum “doktorum, o TikTok'ta dedi ki...”veya “Instagram'da bir kardiyolog izliyorum, o şöyle söyledi” yorumları yeni değil. Veya kişilerden gelen whatsapp mesajlarını benimle paylaşıp ne diyorsun soruları da özellikle COVID pandemisinden beri sıklıkla yaşadığım iletişimler. Bazen doğru, bazen yanlış, bazen tehlikeli. Aslında sorun influencer'ların var olması değil, sorun kanıt kalitesiyle hesaplaşılmadan yayılan bilginin doğru kabul edilmesidir.

Bu analiz önemli bir saptama yapıyor: influencer faydayı anlatıyor, zararı es geçiyor. Bu, tıbbın hiçbir zaman kabul edemeyeceği bir yaklaşım. Bir ilacı, bir takviyeyi, bir diyeti önermek; risk-fayda dengesini şeffaf biçimde sunmayı gerektiriyor. 'Bu bana iyi geldi' anlatısı, binlerce takipçi için geçerli olmayabilir.

Ben de dijital ortamda sağlık bilgisi paylaşıyorum ve bu konuda ne kadar ince eleyip sık dokumak gerektiğini görüyorum. Çoğu beni şahsen tanıyan, bilgi düzeyimi, eğitim altyapımı bilen, onlara nasıl yaklaştığımı tecrübe eden insanlar, bana güvenip söylediklerimi ciddiye aldıkları için her yazdığıma dikkat etmeye çalışıyorum.

Özellikle sizin sağlığınızı ilgilendiren bilgileri aldığınız kaynakları çok dikkatli seçin. Bir kişinin çok takipçisi var diye her dediğinin doğru olmayabileceğini akıldan çıkarmayın.

ABD’de yapılan çalışmada haftalık standart dozla kilo vermekte olan ve ardından kilo vermesi duran 30 yetişkin dahil edildi. Katılımcıların 21'i tirzepatide(mounjaro), 9'u semaglutide(ozempic) kullanıyordu. Haftalık dozda en az 3 ay boyunca kilolarının yüzde 5'inden az değişim yaşayanlar, yani plato dönemine girenler, aynı doz miktarını koruyarak iki haftada bir uygulamaya geçti. Ortalama 36 hafta boyunca takip edildi.

Sıklığı azaltılan gruptaki hastalar kilo almadı; aksine ortalamada hafif bir ek kilo kaybı yaşandı. Kan şekeri (HbA1c) ve tansiyon değerleri değişmedi. Trigliserid düzeyleri hafif iyileşti, iyi kolesterol olarak bilinen HDL ise belirgin biçimde yükseldi. Başka bir deyişle iğne sıklığı yarıya indirildi ama metabolik kazanımlar korunmakla kalmayıp daha da iyiye gitti.

Dört hasta ilk üç aylık kontrol ziyaretleri gelmeden önce bir miktar kilo alarak haftalık dozlamaya geri döndüler. Bu oran, yaklaşımın herkese uymayabileceğini de gösteriyor.

Araştırmacılar bu uygulamanın mikro dozlamadan yani ilaç miktarını azaltmaktan farklı olduğunu özellikle vurguluyor. Burada doz miktarı aynı kalıyor, yalnızca uygulama sıklığı değişiyor. Çalışmanın kısıtlılıkları arasında hasta sayısının az (30 kişi) ve kontrol grubu bulunmaması sayılabilir.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

GLP-1 ilaçları son birkaç yılın en çok konuşulan tıbbi gelişmelerinden biri Kilo verdirme etkinlikleri yüksek, kalp damar sağlığına olumlu etkileri de artık çok sayıda büyük çalışmayla kanıtlanmış durumda. Ama bu ilaçların en büyük pratik sorunu; bırakıldıklarında kilo büyük ölçüde geri geliyor .Yani başlanınca uzun süre, belki ömür boyu kullanmak gerekebiliyor. Bu hem mali bir yük hem de pek çok hastanın tedaviye başlamaktan çekinmesinin başlıca nedeni.

Bu çalışma küçük ve kontrol grubu yok, dolayısıyla kesin bir öneri icin yeterli değil. Ama sormamız gereken soruyu gündeme taşıması açısından önemli: plato döneminde, yani kilo kaybı duraksadığında, iğne sıklığını azaltmak mümkün mü? Bu 30 hastada mümkün olmuş. Hem kilo tutulmuş hem de kolesterol profili iyileşmeye devam etmiş.

Bence bu yaklaşım doktor gözetiminde, platoya ulaşmış hastalarda düşünülebilecek bir seçenek. Hala kendi başınıza iğne sıklığınızı azaltmaya karar vermek icin erken. Unutulmamalı her hastanın durumu farklı ve bu çalışmadaki gibi bazi hastalara bu yaklaşım uygun olmayabilir. Ama artik hastalarima ne kadar kullanılacak dememe herhelde gerek yok. En doğrusu zamani geldiğinde yeteri kadar kilo verdiğinde seçeneklerimiz olacak diyeceğim. O yüzden gerekli ise başlamaktan korkma zamanı geldiğinde bir yolunu bulacağız.

Yaklaşık 450.000 kişinin dahil edildiği İngiliz UK Biobank veritabanından faydalanan çalışmada, katılımcıların yaklaşık 100.000'inde bileğe takılan hareket gözleyen cihaz kullanılmış; kalanında ise kişinin kendi beyanına dayanılmış. Kişilerde kalp damar hastalığı, atriyal fibrilasyon, şeker hastalığı, karaciğer yağlanması, kronik akciğer hastalığı, kronik böbrek hastalığı ve demans/bunama gelişimi incelenmiş.

Bileğinde monitör takanlarda yoğun egzersiz oranı, yapma sıklığından bağımsız olarak bu hastalıkların tamamının daha az geliştiği görülmüş. İstatistiksel analizde hastalıklar üzerindeki koruyucu etki, egzersiz yoğunluğu arttığında %20-30 arasında seyrediyorken; daha sık yapılmasının katkısı %5-8 düzeyinde kalmış. Örneğin önemli kalp damar sorunlarında yoğun egzersizin faydası yaklaşık %18 iken, sıklık artışının katkısı yalnızca %6 civarında. Ölüm riskini azaltmada ise bu oranlar sırasıyla %31 ve %14 olarak bulunmuş.

Atriyal fibrilasyon için de benzer bir tablo söz konusu. Araştırmacılar aynı sürede egzersiz yapıldığında yoğunluk arttıkça faydanın da arttığını, ancak yoğunluğun belirli bir eşiğin ötesine geçmesiyle ek faydanın sabit kaldığını not ediyor. Çalışmadaki katılımcıların ortalama yaşının 50-60 olduğunu da göz önünde bulundurmak gerekiyor.

Yazarlar, kronik hastalıklardan korunmaya yönelik klinik ve halk sağlığı müdahalelerinde mümkün olduğunda daha yoğun aktivitelere öncelik verilmesi gerektiği sonucuna varmış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Egzersizin hastalıklardan korunmak için önemli olduğunu biliyoruz. Dünya Sağlık Örgütü haftada 150-300 dakika orta şiddette veya 75-150 dakika yoğun egzersiz yapılmasını öneriyor. Bu çalışma bize önemli bir mesaj veriyor: aynı süreyi ayırıyorsanız, o süreyi daha yoğun geçirmeniz daha fazla yarar sağlıyor.

Peki yoğun egzersiz ne demek? Konuşurken nefes nefese kalmanıza yol açan her türlü aktivite yoğun egzersiz sayılıyor: hızlı koşu, bisiklet yarışı, yüzme, ip atlama, interval antrenman bunların başında geliyor. Orta şiddetli egzersiz ise konuşabildiğiniz ama şarkı söyleyemediğiniz tempodaki yürüyüş, hafif bisiklet veya dans gibi aktiviteleri kapsıyor.

Ancak şunu da vurgulamak isterim: hiç egzersiz yapmamak yerine orta tempoda düzenli hareket etmek bile büyük bir fark yaratıyor. Bu çalışmayı, ya yoğun egzersiz yapacağım ya da hiç yapmayacağım' şeklinde yorumlamayın. Hedefiniz önce düzenlilik, sonra yavaş yavaş yoğunluğu artırmak olsun. Mesela gunde 30 dakika yürürken bunun bir kısmını artan sürelerde hızlı yürümeye veya koşmaya ayırın. 30 dakika yürürken 2-3 dakika koşmakla başlayın. Ama öncesinde, egzersiz programınızı başlatmadan mutlaka doktorunuzla konuşun. Dr. Genco Yücel böyle diyor demeden onun iznini alın.