Avustralya, Kore, İtalya, Sırbistan ve Birleşik Krallık’ta toplam 1036 hastada yapılan ameliyatlarda ikinci by-pass damarı olarak kol atardamarı ya da bacak toplardamarı kullanılmış. Ortalama 10 sene sonrasında çoğu erkek, ortalama 67 yaşdaki hastaların kol damarı kullanılanlarında, ölüm, kalp krizi risklerinin &-27, tekrar girişim  riskinin ise 8 azaldığı bulunmuş. 

Araştırmacılar bunun by-pass operasyon şekli için önemli bir katkı olduğunu vurgularken daha büyük bir çalışma ile sorunun kesin cevabının alınmasını öneriyorlar. Günün birinde by-pass olmanız gerekirse, bunu aklınıza koyun, ancak kararı mutlaka cerrahınıza bırakın. Onun tercihlerine saygı duyun. Tabii oraya gelmemek için çabalayın. Kalp damarlarınıza iyi bakın ki, böyle bir operasyona ihtiyacınız kalmasın.

İspanya’da Barselona’dan gelen araştırma farklı tip omega 3 türlerini, örneğin; eicosapentaenoik asit (EPA) ve alfa-linolenik asit(ALA) içeren yiyecekleri değerlendirmeye almış. (ALA). EPA içeren bazı besinler balık ve balık yağı, ALA içerenler ise ceviz, bitki yağlarıdır. include flaxseed, chia, hemp, walnuts and vegetable oils.

Araştırmacılar 2011 2016 yılları arasında kalp krizi geçiren 944 hastayı analiz etmişler. Hastaların hepsine kalp anjiosu ile stent konulmuş. Sonrası hastaların 211 tanesi sorun yaşarken 108 tanesi ölmüş. EPA seviyesi yüksek ise problem yaşama riski azalmış, ALA seviyesi yüksek olanlarda ise ölüm riski düşük imiş. Yazarlar, ALA ve EPA’nın sağlık konusunda ortak olup kalp krizi geçirenlerde beraberce uzun vadede fayda sağladıkları yorumlarını yapmışlar.

Yine onlara göre deniz ürünlerinden zengin beslenen İspanya ve Japonya gibi ülkelerde yüksek kalp hastalığı risklerine rağmen, kalp hastalığından ölümün düşük kalmasının sebebi olabileceği olabilir.

Dr. Genco Yücel ne diyor?

Son bir kaç haftadır haberlerimizde kalp sağlığı ile ilgili iyi yeme alışkanlığına sıkça yer verdik. Bu çalışmada öncekilere paralel olarak balık yemenin ve bunun yanında yemiş, örneğin; ceviz ve bitki yağları kullanmanın kalp krizi geçirenlerde iyi olacağını söylüyor. Yani şaşırtıcı bir sonuç yok.

Bu araştırmada dikkat çeken, tek negatif ise araştırmanın finansal desteğinin California Ceviz Komisyonu’ndan gelmesidir. Bu parasal desteğin sonuçları ne kadar etkilediği tartışılabilir.

Bence yukarıda yazdığım gibi diğer yeni araştırmaların, gösterdiğine paralel bu araştırma sonuçlarını güvenilir kabul edebiliriz.

Çin’den gelen bir çalışma bugüne kadar yapılan çalışmalar üzerinden D vitamin kullanımının hipertansiyona etkisine bakmış.

1687 hastayı içeren bu bildiride sadece vitamin eksikliği olanlarda, Vitamin D kullanımının tansiyona etkisi olmadığı bulunmuş. Ancak özellikle 50 yaş üzeri ve kilolu insanlarda kan basıncını azalttığı bulunmuş. Ayrıca hem hipertansiyonu olup, hem D vitamin eksikliği olanlarda da hem üst hem alt tansiyonu düşürdüğü gösterilmiş.

D vitamini ile hipertansiyon ilişkisini açıklamaya çalışırken özellikle farelerde renin anjiotensin aldosteron sistemi (RAAS) ile d vitamin ilişkisi bulunmuş. RAAS grubu ilaçlar en önemli tansiyon ilaçları olduğu için ilk açıklama böyle. Bunun dışında d vitamin eksikliğinin hiperparatiroidizm yaparak bunu yapabileceği düşünülmüş. Son olarak da damar duvarında bozukluklara sebep olabileceği ve bunun da hipertansiyon gibi önemli kalp damar sorunlarına götürebileceği önerilmiş.

Sonuçta bu çalışmanın bize söylediklerinden yola çıkarak, üç noktayı vurgulayabiliriz.

1-Özellikle şişman ve yaşlılarda vitamin D kullanımı tansiyon yükselmesini önleyici olabilir.

2-Hipertansiyonu olanlarda ilaçlara ilaveten verildiğinde kontrol şansını arttırır.

3-Tansiyon problemi olmayanlarda da, güvenli bir şekilde tansiyon düşürme kaygısı olmadan kullanılabilir.

DR. GENCO YÜCEL NE DİYOR ?

Kalp krizi belli bir yaş üzeri insanlarda en sık ölüm sebebidir. Bu risk sadece kalp krizi geçirilen ilk 24 saat ve hastane içinde kalan süredeki rakamı temsil etmektedir. Halbuki kalp krizi kalp kasında hasara sebep olur, ve hasarlı kalp krizi izleyen seneler içinde de kişinin ani ölüm riskinin bir hayli artmasına sebep olur. O yüzden kalp krizi geçirenlerde yapılan tedaviler öncelikle ilk anda ölümü önlemek kadar, kalıcı hasarı önlemek veya azaltmak içindir. Hasarı azaltmak veya sınırlı kalmasını sağlayabilecek bu tip tedavi seçenekleri kalp yetmezliği gibi sorunları ortadan kaldırabilmeleri yanında, kalp hastalığından ölümü de azaltma potansiyeline sahipler.

2010-2013 arasında kalp hastalığı olmayan 1992 kişide 7 gün boyunca, el bileği aktigrafı ile değerlendirme yapılmış. 2016’ya kadar ortalama 5 yıl takip edilen katılımcıların 111’inde kalp damar hastalığı görülmüş. Düzensiz uyku süresi ve zamanlamasının kalp hastalığı açısından ciddi bir risk olduğu bulunmuş. Bu gözlem uyku süresi ve kalitesinden bağımsız olarak yapılmış.

Aktigraf günümüzde sıkça kullanılan akıllı saatlerin içinde de bulunan, kişinin hareketlerini kaydeden bir cihazdır. Cihazın kendisinde, veya bir bilgisayarda verileri gösterebilmektedir.

Dr. Genco Yücel ne diyor?

Modern toplumlarda bir çok insanda uyku sorunlarının ana belirtileri olan, halsizlik, yorgunluk, uykusuzluk gibi gündüz şikayetleri mevcut. Uzun çalışma saatleri, geceleri kötü ışık düzeni ve cep telefonu yaygın kullanımının bu şikayetlere sebep olabildiğini biliyoruz.

Kalp sağlığı konusunda önemli Amerikalı kurumlar olan ACC/AHA (American College of Cardiology/American Heart Association) günde 6-8 saat uykunun sağlıklı yaşam ve kalp damar hastalığından korunmada önemli olduğunu bildiriyorlar. Bunu söylerken, yeterli uyku süresi yanında, uyku yapısı veya mimarisinin önemini de vurguluyorlar. Uyku mimarisinden kastettikleri, yeterli miktarda, gecede 5 ile 7 kere kısa dalga ve hızlı göz hareket fazı REM süreçlerinden geçmek olarak tanımlanıyor. Örneğin uyku apnesi denilen uykuda nefes durması olarak tanımlayabileceğimiz problem, bu mimariyi bozan bir hastalık. Kişinin rahatlaması gereken gece vaktinde, vücudu sürekli stres altında tutan ve kalp sağlığını ciddi tehdit eden, ve çoğu insanın görmezden geldiği bir sorun.

Bahsi geçen çalışmada araştırmacılar, bu bilgilere ilaveten günlük uyku ritm değişikliklerinin de, kısa ve kalitesiz uykudan bağımsız klasik kalp hastalığı riskleri gibi bir risk içerdiğini gösteriyorlar. Her gece aynı saatlerde yatağa girmek ve aynı miktar uyumak kalp sağlığı açısından önemli olduğunu söylüyorlar.

Uykuyu çoğumuz, pasif bir şey olarak görüyoruz. Uykuya dalmak terimi, aktif bir süreci ifade etmiyor. Sağlığımız için uykumuzu aktif olarak düzenlemeliyiz. İyi uyku için gayret sarf etmeliyiz. Uyku süresi, uyuduğumuz ortamla alakalı olabilen uyku kalitesi ve bir de uyku saati ve süresi düzenliliğine dikkat etmeliyiz.

Çok yeni yayınladığımız bir haberde olduğu gibi, eşlerimizi dinleyip daha güzel, düzenli ve uzun uyuyup, çalışma saatlerimizi ayarlamalıyız!

Yapılan deneyde verilen ilaç ile vücuttaki kötü kolesterol %60 ve hedeflenen karaciğerde PCSK-9 seviyesi %90 düşürülmüş. Kandaki bu seviyeler verilen tek dozdan sonra 8 ay aynı düşük seviyede stabil kalmışlar.

Yazarlar kandaki düşmenin yanında, bu tarz CRISPR bazlı değişim ile karaciğerde, ve potansiyel olarak diğer organlarda genetik bazlı başarılı tedavilerin yapılabileceğine örnek teşkil ettiklerini söylüyorlar.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Burada önceden yazdığım gibi, geçen sene Nobel ödülünün verildiği  CRISPR teknolojisi, eski zamanlardan beri bakterilerin, virüslere karşı geliştirdiği bir savunma mekanizmasını kullanan bir teknolojidir. RNA bazlı bu tedavide RNA yapısında değiştirilmek istenen dizilimin vücuda verilen bir RNA kesici ve onarıcıyla değiştirilmesi prensibine dayanıyor.

PCSK-9 vücutta kolesterol yıkıcı bir enzime karşı çalışan bir parça. Kolesterol aşısı diye bilinen  ilaçlar, (‘’PCSK-9 inhibitörleri’’) kolesterol düşürmede ve kalp hastalığını önlemede bir hayli başarılı ilaçlardır. Araştırmacılar bu enzime karşı ilaç geliştireceklerine onun yapısını değiştiren CRISPR tekniği ile daha kalıcı bir tedavi geliştirmişler. Bu sayede belki de dünyada erişkinlerde en sık ölüm sebebi olan kalp damar hastalığının önemli kaynaklarından biri kolesterol kan seviyesini neredeyse sıfırlamışlar.

Elbette, bu maymunlarda yapılan bir çalışma, ancak insanlara da adapte edilebileceğini düşünürsek kalp damar hastalığını bir tek doz ilaçla bile ortadan kaldırma potansiyeline sahip. Çok önemli bir gelişme, umalım arkası insanlarda gelsin.

Araştırmayı yapan ekip, yeşil yapraklı(ıspanak, lahana,..) ve sarı sebze(kabak, fasulye,…), tüm buğday, kahve, çay ve şarap alımını vurgularken,

Harvard Universitesi Halk Sağlığı Bölümü’nden baş yazar Dr. Jun Li, yüksek inflamasyon potansiyeli olan (işlenmiş şeker, kızartılmış yiyecekler, işlenmiş et, sakatat ve kırmızı et, gibi…) besinlerin kalp hastalığı riskini arttırdığını bulduklarını söyledi. Bu çalışmaya göre yiyeceklerin olası inflamasyon potansiyeli yüksekliği ile uzun vadede kalp hastalığı arasındaki ilişkiyi gösteren ilk çalışmalardan biridir.

Dr. Genco Yücel ne diyor?

Yakın zamanda yine bu sayfalarda bildirdiğimiz bir çalışma  kalp hastalığından korunmak için Akdeniz Diyeti ve aralıklı oruç yönteminin bugüne kadar ki bilgilerimizle en uygun yeme içme türü olduğunu belirtiyordu. Bu araştırma da, bu düşünceyi destekliyor. Akdeniz diyetinin nadir kullanılmasını uygun gördüğü kırmızı ya da işlenmiş et gibi besinlerin uzun vadede sorun yaratabileceğini vurguluyor.

Beslenme araştırmaları, araştırmacı yönlendirmeli gözlemlerden ziyade kişilerin gönüllü bildirimleri, yani, buradaki gibi anketlere dayandığı için yapılması ve güvenilmesi zor çalışmalardır. Ayrıca sağlıklı insanlara etkisinin araştırılması için bu araştırmada olduğu gibi uzun seneler devam ettirilmelidirler. Bu durum, araştırmaya başlayan ekibin zamanla değişebilmesini, imkan ve kaynaklarının zorlanabileceği sorununu yaratıyor.

Yine de önemli bir kurumdan gelen bu güzel araştırma sonuçlarını dikkate almalı ve kalp hastalığı ile inmeden korunmak istiyorsak, onların deyimiyle inflamasyon skoru yüksek yiyeceklerden uzak durmalıyız.

Yeni yayınlanan bir araştırma,  yağlı yiyeceklerden fakir Akdeniz diyetine yağsız et ilave edilmesinin kalp riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Akdeniz diyeti, bildiğimiz gibi sebze, meyve, yemiş, balık ağırlıklı, yağ ihtiyacını zeytin yağı ile karşılayan bir beslenme türü. Buna yağsız et ilavesinin, Akdeniz diyetinin faydalarını ortadan kaldırıp kaldırmayacağına bakılmış. ABD’de PennState Üniversitesi’nde 59 kişi üzerinde yapılan araştırmada, faydalı bu diyete ilaveten bonfile, kıyma gibi yağsız et içeren besin kaynakları ilave edilmiş. Akdeniz diyetinde olduğu gibi kısıtlı, veya orta derecede veya çok et ilavesi ile diyet izleyen sağlıklı kişiler incelenmiş. Akdeniz diyeti ve Akdeniz benzeri orta etli, ve çok etli diyet grupları olarak isimlendirilen bu gruplar, klasik Amerikan diyeti ile karşılaştırılmış.

Gerçek Akdeniz diyeti ve orta etli Akdeniz benzeri diyet daha iyi olmakla beraber, her üç diyet tarzını izleyenlerin de, klasik Amerikan diyetine karşı kanda daha düşük kolesterol miktarlarına ulaştıkları görülmüş. Buradan yola çıkarak Akdeniz ve Akdeniz benzeri diyetlerin kalp sağlığı için benzer olduğu sonucuna varılmış.

Araştırmada ekstra yağsız, ve yağsız et, 100 gramda 5 ile 10 gram yağ içeren et olarak tanımlanmış. Kişilerde et Akdeniz diyetinde günde 14gram , orta etli Akdeniz benzerinde 71gram, çok etlide ise 156 gram olarak tanımlanmış. Bunu da yazarlar örneklerken, Amerikan usulü bol kıymalı fasulye yemeğinde 28 gram, etli salata yemeğinde 56 gram ve klasik fajita yemeğinde 84gram, steak’te ise 112 gram et bulunduğunu belirtmişler.

Dr. Genco Yücel ne diyor?

Bu sayfada sıklıkla yazıldığı gibi sebze, meyve, yemişten zengin, yağ ihtiyacını zeytin yağı ile sağlayan ve proteini balık ağırlıklı veren Akdeniz diyeti kalp sağlığı açısından tavsiye ettiğim bir diyet türüdür. Ülkemizde de, beslenme alışkanlıkları bunu sağlayabilmektedir. Et, ama özellikle, yağsız etin bu diyete ilavesinin etin de içerdiği besinler nedeniyle faydayı devam ettirip ettirmeyeceği sorusu bu araştırmada pozitif yönde cevaplanmış.

Yağsız et dendiğinde buna tavuk, hindi gibi kümes hayvanlarının etlerinin de girebileceğini unutmadan, bu araştırmanın bir et araştırma şirketi tarafından finanse edildiğini ilave etmeliyim. Yazarlar bu desteğin sadece finansal bazda olduğunu vurgulasalar da, araştırma sonuçlarına etkisi olabileceğini düşünmeliyiz.

Bu kaygıdan bağımsız yorumlarsak, Akdeniz diyeti ağırlıklı, ama içine günde bir hamburger köftesi ya da, orta boy bonfile veya yağsız steak ilave edildiği beslenme alışkanlığı, kalp sağlığını korumak için uygun olabilir. Akdeniz diyeti ağırlıklı besin alışkanlığımıza her gün ölçülü miktarda yağsız et katabiliriz.

Kalp krizi geçirenlerde, kriz geçirirken acil anjio yapılıp, stent yerleştirilmesi hastalara uzun dönemde çok daha faydalı oluyor.

Çok yeni açıklanan bir çalışmanın sonuçlarına göre, kalp krizi anında yapılan kalp damarına stent takılması girişimi kişilerin 10 seneye varan ciddi problem yaşama şansını, ölüm riskini belirgin olarak azaltıyor.

Japonya’da yapılan araştırmada, 2006 ile 2010 yılları arasında STEMI denilen kalp krizi geçiren ve kalp krizi sonrası ilk 24 saatte girişim yapılıp stent takılan, 459 hasta senelerce izlenmiş. Çoğu erkek olan ve ortalama 66.8 yaşta olan hastalarda 10 senede hayatta kalma oranı %76 olarak bulunmuş. 65 yaştan yaşlı olan, kalp ritm bozukluğu atrial fibrilasyon ile hastaneye başvuran, kalbinde ciddi zayıflama ile taburcu olan, zayıf, vücut albümini düşüklüğü ile beslenme eksikliği gösterilen ve spesifik ilaç kullananlarda ölüm riski daha yüksek görülmüş.

Dr. Genco Yücel ne diyor?

Kalp krizinden ölüm riski, gereken müdahale yapılmazsa %30’lara çıkarken, hastanede en iyi girişimle bile %6 civarından daha aşağı inmemektedir. Kalp krizi geçirenlerin herhangi bir girişim geçirmeden, orta, uzun vadede de problem yaşama şansı yüksektir.

Bugüne kadar yapılan bir çok çalışmadan, kalp krizi geçirilirken veya hemen sonrası yapılan, stent müdahalesinin, kalp krizinden ölüm riskini ciddi azalttığını biliyoruz. Ancak, kalp krizi sonrası uzun dönem ölüm riskleri ile ilgili verilerimiz eskilerden geliyordu. Rakamlar bir hayli yüksekti. Bu çalışma kalp krizinde, çabuk stent girişiminin, kısa dönemde olduğu kadar 10 seneye varan sürede de, hayatta kalımı ciddi oranda arttırdığını gösteriyor.

Bu araştırmaya bakıp yorumlamadan evvel, siz öncelikle kalp krizi  geçirmemeye bakın. Sigara içmeyin, kilonuza, egzersizinize, yediklerinize dikkat edin, iyi uyuyun. Tansiyon, kolesterol, şeker yüksekliği gibi problemler varsa bunların tedavisi için doktorunuza başvurun. Ama kalp krizi geçiriyorsanız, süratle acil müdahale olabileceğiniz bir hastaneye başvurun. Size acil anjio ve stent konulması gerekiyor derlerse de kabul edin. Çünkü kalp krizi öldürür, zamanında müdahale kalp kası ve hayatta kalım için çok önemlidir.

Yeni yayınlanan bir analiz, yoğurt ve farklı fermente süt ürünlerinin yüksek tansiyon ile savaştaki faydalarını incelemiş. Bu ürünlerin kişilerin bağırsaklarındaki mikroplara etkisi üzerinden hipertansiyona etkili olduklarını görmüşler. Araştırmacılara göre hipertansiyon bağırsak düzen bozukluğu ile ilgili duruyor. Bağırsakta bulunan mikropların düzenlenmesi ile bu ciddi sorundan korunmak mümkün. Fermente süt ürünleri, yoğurt kullanımı bunu sağlayabiliyor.

İngiltere’de yapılan yeni bir araştırma  474.985 kişinin diyet alışkanlıklarını anket üzerinden değerlendirip bunların sağlığa etkisini araştırmış. Araştırmacılar yemek alışkanlıkları dışında sigara alkol kullanımı gibi konularda da sorular cevaplamışlar. Yoğun et kullanımının kanser riskini arttırdığı bilindiği için, kanser dışı problemler üzerinde durulmuş. 2006-2010 arası araştırmaya dahil edilen yaklaşık 500.000 kişi ortalama 8 sene izlenmiş.

Haftada 3 veya daha fazla öğün et yiyenlerde daha az et yiyenlere göre daha çok sağlık sorununa rastlanmış. Ne kadar et yenirse yensin, kilo fazlasının riski arttıran başlı başına bir faktör olduğu da görülmüş. Bu yüzden riskin kilo fazlası veya yağlanma üzerinden gidebileceği de analize eklenmiş. Özellikle yoğun işlenmiş veya işlenmemiş kırmızı et kullanımının, aralarında fark olmaksızın, kalp damar hastalıkları, zatürre, divertikül veya polip gibi bağırsak hastalıkları ve şeker hastalığını arttırdığı bulunmuş. Kümes hayvanı eti fazla kullanımının da, reflü hastalığı, gastrit, safra kesesi sorunları ve şeker hastalığını arttırdığı görülmüş.

Yüksek miktar kırmızı et, veya tavuk eti yiyenlerde ise, anemi, kansızlık riski ise daha az bulunmuş.

Dr. Genco Yücel ne diyor ?

Kalp ve genel sağlık için en uygun diyete dair bir çok haber burada bugüne kadar yazdım. Hemen hepsi Akdeniz diyeti denilen, deniz mahsülü, sebze ağırlıklı ve zeytinyağından zengin diyetlerin faydasına işaret ediyor. Bugünkü çalışmalarda da, kırmızı veya tavuk eti ağırlıklı diyetlerin olası sorunları gösterilmiş. İlaveten, yoğurtun faydaları vurgulanmış.

Tüm bilgileri bir araya koyarsak, kilo almayın, kırmızı et, veya tavuk etini abartmayın. Yoğurt kullanımını ihmal etmeyin. Ve Akdeniz diyeti, yani balık, sebze, zeytinyağından şaşmayın.

Araştırmada hastalar hareket düzeylerine göre 4 ayrı kategoriye ayrılmış. Hiç hareket etmeyenler, az, orta ve çok hareket edenler olarak. Hareket düzeyi ile orantılı olarak artan avantaj görülmüş. Çok hareket edenlerde kalp krizinden hemen ölme oranı hiç etmeyenlere göre neredeyse yarı yarıya daha az bulunmuş. Kriz sonrasındaki ayda da ölme riski %28 daha az imiş.

Toplamda kalp krizinden 1 ay içinde ölüm oranı %17.7 bulunmuş. Ölenlerin %62’si ( toplamın yaklaşık %10’u) hemen ölmüş.

Dr. Genco Yücel ne diyor ? 

Kalp krizinin çok tehlikeli bir şey olduğunu biliyoruz. Bu çalışma da en başta kalp krizi geçirenlerin %20’ye yakın büyük bir kısmının öldüğünü gösteriyor. Bu yüzden var gücümüzle kalp krizini önlemeye çalışıyoruz. İnsanlara sağlıklı yaşam alışkanlıklarını, zararlı alışkanlıklardan uzak durmayı, kiloya dikkat etmeyi ve egzersiz yapmayı öğütlüyoruz. Gerektiğinde de, ilaçlarla kalp krizi geçirme olasılığını azaltmaya çalışıyoruz. Çünkü kalp krizi bir kere geçirilince hastaların bir kısmının ikinci şansı olmuyor.

Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, özellikle düzenli egzersiz yapmak  kalp krizinden koruduğu kadar, bu araştırmanın da gösterdiği gibi, kriz geçirenlerde de ölüm riskini azaltıyor. Bilimsel olarak kitaplarda haftada 5 gün, günde yarım saat orta tempoda yürüyüş tavsiye edilmektedir. Az hareketin bile faydası olduğuna göre, abartmaya gerek yoktur. Nasıl olursa olsun hareket etmek önemlidir. Harekete başlamak için hiçbir zaman geç değildir.

Lütfen gününüzün içine az da olsa hareketi bugünden itibaren sokun. Unutmayın harekete başlamak için hiçbir zaman geç değildir.

BMJ (British MedicalJournal)’da yayınlanan çalışmada ölüm ve majör kalp sorunlarını önlemek amaçlı yapılan en az 9 ay takipte kalınan diyet programları incelenmiş. Bu programlarda minimal tedavi adı altında sadece sağlıklı diyet broşürü vermeye kıyasla incelemeler yapılmış. Araştırmalarda egzersiz, davranış destekleri hatta bazen ilaç da kullanılmış. İncelenen 40 çalışmanın 18’i düşük yağ( kalorinin %20-30u yağ bazlı), 12si Akdeniz diyeti,( yüksek oranda balık, meyve, sebze ve mono doymamış yağ içerikli ) 6sı çok düşük yağ (kalori %10-20si yağ bazlı), 4ü farklı yağ içerikli( yüksek oranda poli doymamış yağ içerikli)ve 3ü de düşük yağ ve düşük tuz(günlük <2.4gram tuz) kombine eden diyet programları imiş. İlaveten 3 çalışmada Ornish ve 1 çalışmada da Pritkin diyeti( her ikisi de <%10 yağ içerikli diyet) incelenmiş. Özellikle kalp yönünden riski yüksek olan hastalarda Akdeniz diyetinin ölümden ve kalp krizi gibi kalp olaylarından koruduğu görülmüş. Düşük yağ içerikli diyetinde Akdeniz diyetine yakın etkileri saptanmış. Diğer diyetlerin ise minimal tavsiyelere kıyasla pek bir etkisi gösterilememiş.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Akdeniz diyetinin faydaları hakkında artan bilgimize bu yazı bir ilave daha getiriyor. Yanında basit yağdan fakir diyetin de faydası olduğunu söylüyor. Yağdan fakirliği abartan, yağı sıfırlayan diyetlerde bu faydanın olmadığını söylemesi de önemli.

Sonuçta zeytin yağından zengin ama yağı abartmayan Akdeniz diyeti halen tavsiye edilebilecek en sağlıklı diyet tipidir.

UK Biobank veri bankasında 2006-2018 arasında 350.000’den fazla insan üzerinde yapılan değerlendirmeye göre, kahve içimi ile aritmi riski artmadığı gibi, ilave her bardak kahve içimiyle aritmi riskinin azaldığı da görülmüş. Bu sonuç hemen bütün aritmi türleri için aynı şekilde bulunmuş. Atrialfibrilasyon ve flutter denilen ve özellikle ileri yaşlarda en sık inme sebebi olan aritminin de kahve içimi ile ters orantılı olarak azaldığı görülmüş. Ekstra sistol denilen tekli aritmilerde ise önemli bir fark olduğu görülmemiş.

Kafein metabolizması ile ilgili genlerin de incelendiği araştırmada, bu genetik farklılıklarla da aritmi miktarında herhangi bir ilişki bulunmamış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bu çok şaşırtıcı araştırma sonuçlarına göre, kahve içmek aritmiyi arttırmıyor. Muayeneye gelen hemen her aritmi hastasına öğütlediğimiz kahveden uzak dur tavsiyesinin tam tersini gösteren bu çalışmaya göre kahveden korkmaya gerek yok.

Burada şöyle bir yanlış anlama olabileceğini düşünüyorum. Kafeinin kalp hızını arttırdığını biliyoruz. Bu da, ben dahil bir çok insan kahve içtikten sonra nabız artışı ile orantılı olarak çarpıntı yaşayabiliyor. Ben ne zaman 2 bardaktan fazla kahve içsem saatler süren çarpıntı yaşıyorum. Ama bu keyifsizlik aritmi yaşıyorum anlamına gelmiyor. Sadece nabızım yükseliyor. İnsanlar doktora kahve sonrası çarpıntı şikayeti ile gittiğinde doktor da haklı olarak kahve içme diyor. Buradan da kahvenin aritmiyi arttırabildiği sonucuna varıyoruz.

Araştırmanın net gösterdiği ise, kahve hatta daha çok kahve aritmiyi arttırmıyor. Belki çarpıntı hissi yapar ama tehlikeli bir şeye sebep olmaz. Artık kahve içerken aritmi, örneğin atrialfibrilasyon, olacağım diye ve ileride inme riskim artacak diye korkmama gerek kalmıyor.

Bütün kahvesiz yapamayan kahve severlere bayram müjdem olsun.

İyi bayramlar.

19 ve 80 yaş arası ortalama 64 yaş hastaların alındığı araştırmada kişilerin geçmişte aşağıdaki kriterlerden birisine sahip olmaları gerekmiş.

- Eski geçirilmiş kalp krizi

- Testlerle de konfirme edilmiş kalp sıkıntısına bağlı şikayet varlığı , angina olması

- Geçmişte kalpte stent veya baypas gibi bir müdahale geçirmiş olmak

- İnme geçirmiş olmak

- Ve kalp ve beyin damarları dışında damar sorunu teşhisi olmak

Hastalarda statin grubu iki ilaç atorvastatin (Lipitor, vs..) rosuvastatin (crestor, vs..) ve yoğun tedavi grubunda da bunlara ilave ezetimibe ( ezetec, vs…) kullanılmış.

Araştırmaya kişiler alınırken başlangıçta ortalama LDL seviyesi 76mg/dl imiş. Takiplerde sonuçlara ilaçlar arttırılarak hedefe ulaşılmaya çalışılmış. Hedefe 3 sene sonunda %60-65 hastada ulaşılmış. LDL oranları ortalama 65 ile 55 olarak başarılabilmiş.

Her iki grupta da yan etki oranı benzer kalmış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Kalp sorunu olan veya geçirmiş kişilerde LDL 70mg/dl altında tutmaya çalışma tavsiyesi mevcuttur. Ama araştırmalar daha düşük olmakla daha iyi olmayı çok net göstermiş değillerdi. Bugüne kadar araştırmalar hep yoğun tedavi iyidir derken, ne kadar yoğun veya daha düşük LDL iyi midir arastırmamıştı. Bu araştırma net bir şekilde daha düşük LDL daha iyi diyor. Yukarıdaki  grafik bu durumu çok net bir şekilde ortaya koyuyor.

Araştırmada dikkat çeken bir konu yaşanan olay miktarının ve sürenin kısa olması dolayısıyla bu kadar az rakam veya sürede bile fark ortaya çıkması bu durumu daha da kuvvetli kılıyor. Bence süre 3 değil 10 seneye çıktığında grafiklerde fark daha da artacaktır.

Araştırmanın çok daha fazla düşürmede kriter aldığı rakam olan 50mg/dl altını %60 kişide bulduğu ve grupta ortalamanın da 55 olduğunu tekrar ekleyeyim.

Zaten gerçek hayatta da bu rakamlara ulaşma oranı %25in üstüne çıkmadığını biliyoruz. Bunda toplumdaki kolesterol düşürücü ilaç yan etkisinden kaygıların hastalarda olduğu kadar doktorlarda da olması nedenli olduğunu düşünüyorum. Özellikle ilaç prospektüslerinde abartılı olarak yazılan yan etkilerin araştırmalarda görülmediği Ve bu kaygının yersiz olduğunu bir kere daha vurgulayayım.

Özellikle kalp sorunlu kişilerde öncelikle statin grubu ve yanında diger PCSK9 inhibitörü ve ezetimibe gibi ilaçlarla tedavinin iyice yoğunlaştırılması kalp için ve kişinin sağlığı için iyidir. Yan etki veya sorun yaratma potansiyeli da artmamaktadır.

Hep söylediğim gibi LDL kolesterol ne kadar düşük o kadar iyidir.

Bu konuda yakın zamanda yazdığım derlemeyi de tekrar gözden geçirin, bilgiler pekişecektir.

21.000’den fazla Amerikalı üzerinde yapılan araştırmada, araştırmacılar özellikle ne zaman nasıl yenmeli sorusuna cevap aramışlar. Kompleks istatistik metotlar kullanılması sonrası bulguları aşağıdaki gibi özetlemişler.

Yemek sonrası nişasta yüklü, patates, veya pirinç ağırlıklı snack yenmesi kalp hastalığından ölüm riskini arttıran en önemli unsur olarak bulunmuş. Batılı tarzı öğle yemeği, yani, katı yağ, peynir ve işlenmiş et ağırlıklı öğün kalpten ölüm riskini %44 arttırmış. Meyve bazlı öğle yemeği ise riski %34 azaltmış. Sebze ağırlıklı akşam yemeği ise riski azaltan bir yaklaşım olmuş. Bu kanser riskini de azaltıyormuş.

Kahvaltı sonrası meyve yüklü snack, akşam yemeği sonrası sütlü ürün ağırlıklı snack alınması da, kalp ve kanserden ölüm riskini azaltmış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Kalp sağlığı için en önemli diyet önerisi Akdeniz diyeti ağırlıklı beslenmedir.  Hangi öğünde veya öğün aralarında ne yemeli sorusuna bu araştırma cevap vermeye çalışmış.

Kalp ve genel sağlık, kanserden ve erken ölümden korunmak için, kahvaltıdan sonra, meyve, örneğin; muz, portakal veya elma yiyin. Öğle yemeği meyve ağırlıklı, örneğin meyve salatası ile karnınızı doyurun. Akşam yemeği sebze ağırlıklı olsun. Ispanak, kabak, fasulye yiyin. Akşam yemeği sonrası snack için ise yoğurt, veya tatlı yenecekse sütlaç türü sütlü tatlı alın. Salam sosis, sucuk gibi işlenmiş et ve katı yağlar içeren öğle yemeklerini, yemek sonrası veya snack olarak patates cipsini de bırakın.

Bu yazıdan çıkardığım sonuç bu.

ABD’de NHLBI (National Heart, Lung and Blood Institute-Ulusal Kalp Akciğer ve Kan Enstitüsü) sponsorluğunda yapılan çalışmaya  şeker hastası olmayan ve geçmişte inme geçirmemiş Tansiyon yüksekliği olan 10.000’e yakın hasta alınmış. Tedavide normal tansiyon <140mmHg ve süper normal tansiyon <120mmHg iki gruba ayrılmışlar. Ortalama 3.5 yıllık takiplerde süper normal grupta inme kalp krizi ve ölüm rakamları %27 daha düşük bulunmuş. Bununla beraber bu grupta tansiyon düşüklüğü, kan elektrolit değişimi ve bayılma gibi yan etkiler daha sık görülmüş.

Yazarlar kalp damar hastalığı açısından risk olan insanlarda kan basıncının <120mmHg olacak şekilde tedavi hedeflerinin hasta ve doktor arasında tartışılmasının uygun olacağını ekliyorlar.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Toplumda, hastalarımda en sık gördüğüm hatalardan biri, tansiyon rakamını sabit bir rakam gibi alıp, o civarda olmanın veya hafif altına düşmenin hedeflendiğidir. Diğer bir hata da, rakam 120mmHg’nın altına geldiğinde düşük, hatta çok düşük olarak nitelemektir. Burada hedef kalp krizi, felç geçirmemek, sonuçta, erken ölmemektir. Bu çalışmada tedaviler uygulanırken, ilaç kullanılırken, rakamlar düştüğü oranda faydanın arttığını görüyoruz. İlaveten yan etkiler de artıyor.

Bu yüzden hipertansiyon tedavisinde net bir rakamı hedeflemekten ise, kişinin rahat edeceği, yan etki yaşamayacağı maksimum tedaviyi hedeflemek en faydalısı gibi duruyor. Kişi rahat olduğu sürece en düşük rakam en koruyucu en iyi rakam olacaktır.

Parabacteroides goldsteini bakterisi verilen ve bağırsak bakteri düzeni değiştirilen farelerde bu etki görülürken, başka bakterilerde veya bağırsağına müdahale edilmeyenlerde böyle etki görülmemiş.

Araştırmacılar öncelikle yaşlı farelerle aynı yerde tutulan genç farelerde yavaşlamayı gözlemleyip, bunun sebebinin sosyal etkileşim olabileceğini düşünmüşler. Genç fareleri bir arada tuttuklarında bu etki görülmemesi üzerine yaşlı farelerden aldıkları dışkı örneklerini genç farelere vermişler, ve yavaşlamayı gözlemlemişler. Fareleri bakteriden steril ortamda yaşlandırdıklarında bu etkiyi görmedikleri gibi genç farelerle bu yaşlı fareler yanyana tutulduklarında genç farelerde de yavaşlama görülmemiş. Son olarak yaşlı farelerle yanyana getirilen genç farelerde gerileme görülmesi antibiyotik tedavisi ile bağırsak bakterileri yok edilmiş. Ve bu farelerde hafıza geri gelmiş. Yaşlı farelerde de antibiyotik tedavisi ile bakteriler yok edildiğinde hafızada düzelme görülmüş.

Parabacteroides goldsteini verilen farelerde, bakterinin ürettiği yağ asitleri sebebiyle beyinle bağırsak arasındaki vagus sinirinde aktivitede azalma görülmüş. Beynin hippocampus denilen ve hafıza ve öğrenme ile ilgili kısmında da aktivite azalmış.

Yazarlar beyin yaşlanmasında beyin dışı bircok faktörün olduğunun bilindiğini ifade ediyor. Bu araştırmanın bağırsakla beyin arasında sinirler aracılığı ile gerçekleşen iletişimin değismesi veya bozulmasının beyinde etkili olabileceğini gösterdiklerini söylüyorlar.

Yazarlar ayrıca vagus sinirini direk etkileyen şeyler arasında olan popüler şişmanlık iğnelerinin etkileştiği GLP1 hormonu ve capsaicin denilen acı biberde bulunan maddenin de hayvanlarda hafızayı destekleyebildiğini bildiklerini eklemişler. Bu da GLP1 RA inhibitörü şişmanlık iğneleri ile, acı yemenin benzer mekanizma ile hafızayı yaşlılarda düzeltebileceğini eklemişler.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Bilim adamları insanlarda zamanla ortaya çıkan hafıza kaybını beyne kan akımının azalması, küçülen beyin dokusu, yaşlanan sinir sistem fonksiyonlarının yavaşlamasına ve, Alzheimer gibi hastalıklar gibi şeylere bağlıyorlar. Bu araştırma işin içine bağırsak bakterilerini de koymaya kalkıyor.

Araştırmanın insanlarda yapılmadığını göz önüne alarak, bunun sadece bir düşünce olduğunu vurgulayayım. İlaveten insanlarda bu ilişki ortaya konsa bununla ilgili nasıl tetkik ve tedaviler geliştirileceği de meçhul.

Ancak Alzheimer hastalığında bağırsaklarda farkli bakteri kompozisyonlarının olduğu araştırmalarda gösterilirken, bu araştırmada ortaya konan sonucu ciddiye almak zorundayız. Elbette yaşlı hafıza kaybı olanlara farelerde olduğu gibi genç insan dışkısı vermek icin çok erken. Ama çok enteresan bir düşünce.

Örneğin yaşlı fare dışkısı verilen genç farelerin kötü skorlar aldığı gösterildi. Antibiyotik verilen farelerde de benzer sonuçlar mevcut

Seneler önce tip fakültesinde okurken derste bağırsak ikinci beyindir diyen hocamızla dalga gectiğimizi hatırlarım. Şimdi onun o cümlesinin ne kadar doğru olduğunu artan sıklıkla görüyoruz.

Sonuçta iyi yaşlanmak, hafızayı kaybetmemek adına bağırsak sağlığı güzel bir hedef olabilir. Beyninizi korumak icin bağırsaklarınıza dikkat.

Yazarlara göre kilo fazlası ve obezite ABD’da yılda %10 yeni kanser gelişimine sebep olabiliyor. Derlemenin baş yazarı Dr. Neil Iyengar’a göre obezite kanser ilişkisi teorik olmaktan çıkıp, ciddi verilerle desteklenen bir duruma geldi.

Nasıl olduğuna gelince; yazarlar fazla yağ dokusunun kronik inflamasyonu arttırabileceği, bağışıklık fonksiyonlarını bozabileceği ve metabolic parametreleri etkileyerek tümor/ kanser dostu bir ortam hazırladığını belirtmişler. Bazı araştırmalara göre obezite DNA yapısında bozulmalar ve genetik instabiliteye de sebep olabiliyor.

Yazıda yapılan değerlendirmeye göre kanser riskini azaltmak için %10’dan fazla kilo kaybı gerekebilir.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Kilo fazlası dendiğinde vücut kitle endeksini 25-29, obezite dendiğinde de 30’dan fazla olduğu söylenmektedir. Yağ dokunun esas fonksiyonu enerji depolamaktır. Vücut yiyecek bulamadığında bu depoları kullanmak üzerine programlanmıştır. Günümüzde yiyecek bulamamak sorun olmaktan çıkmıştır. O yüzden bu işlev büyük çoğunluk için gereksizleşmiştir. VKI 25’in üzerine çıkması ile beraber yağ dokunun fonksiyonu bozulur. Ve inflamasyon artışına sebep olmaya başlar. Burada depolanan ekstra enerji buna ihtiyaç duyan kanser hücrelerine aktarılmaya başlar. Beraberinde DNA bozulması ve genetik instabilite ile bu süreç desteklenir.

Kısıtlı örneklerden gördüğümüz bunun tam tersi de geçerlidir. Kanser olanlarda açlık tedavisi, kilo kaybı, kanser gerilemesine sebep olabilmektedir. Bunu da ayni mekanizma ile tersten izah etmek mümkündür.

Obezite ilaçlarının erken dönem sonuçlarında da, özellikle GLP-1 RA iğnelerin kanser tedavisinde etkili olabildiklerini görüyoruz. 

Yani kiloyu korumak ya da vermek, kanserden koruyabilen bir yaklaşım. Sağlıklı yaşam kurallarına dikkat etmek için bir başka sebep. Iyi ye, kilo alma, kanserden korun.

Araştırmacılar 11 farklı yapay zeka modelinde yaklaşık 11.500 tavsiye sorgusunu değerlendirmişler. Modeller tavsiye soran kişiyle bir başka insana göre %50 daha fazla aynı fikirde olmuşlar.

Yani, örneğin, ChatGPT’ye bir arkadaşınızla tartışmanızla ilgili kimin haklı olduğu yönünde bir soru sorduğunuzda sistem çoğunlukla kişinin duymak istediğini söylemiş. Hatta kişiler başkasını yanılttıklarını , manipule ettiklerini söylediklerinde veya zarara sebep olacaklarında da yapay zeka sistemi onları daha da motive etmiş. Araştırmacılar ilaveten 1604 kişide gerçek kişisel problemler üzerinden araştırmayı derinleştirmişler. Notr veya sahtekar diyebileceğim yapay zeka modelleri ile kişiler iletişim kurduğunda onları incelemişler. Sahtekar dediğim sistemle çalışanların çok daha nadir özür dilemeye meyilli hale geldiklerini görmüşler. Bu kişiler daha bencil ve konuları karşı tarafın açısından daha az görme eğilimine girmişler. Son olarak da bu sistemi daha güvenilir bulup onunla daha fazla çalışma isteğini ifade etmişler.

Dr. Genco Yücel Ne diyor ?

Hepimiz bizi haklı gören yaptıklarımızı doğru bulan kişilerle arkadaşlık etmeyi severiz. Çoğunluğun, yapay zeka sistemlerini herşeyi daha iyi bilir kabul ettiğine göre, kişiyi doğru bulan onu hep haklı gören sistemleri kişilerin daha iyi bulması şaşırtıcı değil. Ama çoğunluğun herşeyi daha bilir kabul ettiği bu sistemlerin yanlışlıkları da doğru gibi desteklemesi ciddi sıkıntılara yol açabilir. Kişi kendi ilişkileri ile ilgili sorular sorup istediği cevapları alınca bunları doğru kabul edip aynı sistemden yine onu memnun edecek görüşler alması ile bir kısır döngüye girileceği mutlak.

Bu sistemler şirketler tarafından müşteriyi memnun etmek üzerine programlanıyorlar. Yani alan memnun satan memnun. Ama sonuçta bizler empati yeteneğimizi, başkalarını onların açısından görme yeteneğini kaybetmeye başlıyoruz. Burada elbette kabahat sistemde değil, onu herşeyi bilen insanüstü hata yapmaz bir yaratık olarak gören bizlerde.

Sonuçta insan ilişkilerini dinamitleyebilecek, insani kalitelerimizi daha da fazla kaybetmemize yol açabilecek bir durum gibi görünüyor.

Yapay zekaya sorduğunuz sorulara her zaman kesin doğru gibi bakmamayı öğrenmemiz şart. Şüpheyle yaklaşıp bir görüş olarak değerlendirip sonuçta kendi fikrimizi oluşturmayı öğrenmeliyiz.