Sosyal Medya Influencer'larının Sağlık Tavsiyeleri Neden Tehlikeli?

Sosyal medyada sağlık bilgisi artık doktordan değil, influencer'dan geliyor. Bu dönüşümün olası zararlarını ve çözüm yollarını ele alan BMJ'de yayımlanan bu analiz tıp camiasına önemli bir uyarı niteliği taşıyor.

Araştırmacılar, influencer'ların sağlık bilgisindeki gücünü rakamlarla ortaya koyuyor: ABD'deki genç yetişkinlerin yüzde 70'inden fazlası influencer takip ediyor; yüzde 40'tan fazlası bu kişilerin önerileri doğrultusunda ürün satın almış. Avusturya'da ise 15-25 yaş grubunun yüzde 83'ü influencer'ların sağlıkla ilgili içeriklerine maruz kaldığını belirtiyor; bu kişilerin yüzde 31'i takviye ürünü, yüzde 13'ü ilaç, yüzde 11'i tıbbi testler satın almış.

Tavsiyenin kalitesi ise ciddi endişe yaratıyor. Kanıtı tartışmalı tıbbi testlerin tanıtımına ilişkin bir çalışmada, influencer paylaşımlarının yüzde 87'si yalnızca faydaları öne çıkarırken zararlardan yalnızca yüzde 15'inde söz edildiği bulundu. Alman influencer'larının diyet takviyesi önerilerini inceleyen başka bir çalışmada ise önerilen dozların üçte ikisinin ulusal güvenli sınırları aştığı, yüzde 7'sinin ise Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin belirlediği üst sınırların üzerinde olduğu saptandı.

Yazarlar, influencer tavsiyelerini dört temel önyargı kaynağına bağlıyor: tıbbi uzmanlık eksikliği, endüstri baskısı, kişisel ticari çıkarlar ve bireysel önyargılar. Bu önyargıların etkisi, influencer ile takipçi arasında kurulan sahte yakınlık duygusuyla katlanarak artıyor. Takipçi, influencer'ı güvendiği bir tanıdığı gibi algılıyor, ve ona güvenip ne önerirse yapıyor.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Hastalarımdan ofisimde, sosyal medyada, sık sık duyduğum “doktorum, o TikTok'ta dedi ki...”veya “Instagram'da bir kardiyolog izliyorum, o şöyle söyledi” yorumları yeni değil. Veya kişilerden gelen whatsapp mesajlarını benimle paylaşıp ne diyorsun soruları da özellikle COVID pandemisinden beri sıklıkla yaşadığım iletişimler. Bazen doğru, bazen yanlış, bazen tehlikeli. Aslında sorun influencer'ların var olması değil, sorun kanıt kalitesiyle hesaplaşılmadan yayılan bilginin doğru kabul edilmesidir.

Bu analiz önemli bir saptama yapıyor: influencer faydayı anlatıyor, zararı es geçiyor. Bu, tıbbın hiçbir zaman kabul edemeyeceği bir yaklaşım. Bir ilacı, bir takviyeyi, bir diyeti önermek; risk-fayda dengesini şeffaf biçimde sunmayı gerektiriyor. 'Bu bana iyi geldi' anlatısı, binlerce takipçi için geçerli olmayabilir.

Ben de dijital ortamda sağlık bilgisi paylaşıyorum ve bu konuda ne kadar ince eleyip sık dokumak gerektiğini görüyorum. Çoğu beni şahsen tanıyan, bilgi düzeyimi, eğitim altyapımı bilen, onlara nasıl yaklaştığımı tecrübe eden insanlar, bana güvenip söylediklerimi ciddiye aldıkları için her yazdığıma dikkat etmeye çalışıyorum.

Özellikle sizin sağlığınızı ilgilendiren bilgileri aldığınız kaynakları çok dikkatli seçin. Bir kişinin çok takipçisi var diye her dediğinin doğru olmayabileceğini akıldan çıkarmayın.